Sau khi ly hôn, vấn đề cư trú và hộ khẩu thường trở thành tâm điểm tranh chấp hoặc gây lúng túng cho các cặp đôi. Nhiều người thắc mắc liệu việc vẫn chung hộ khẩu với người cũ có vi phạm pháp luật hay không, đặc biệt là trong bối cảnh Luật Cư trú 2020 đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2021 với nhiều thay đổi quan trọng về quản lý dân cư bằng số hóa.

1. Ly hôn nhưng vẫn chung hộ khẩu: Có phạm luật hay không?

Vấn đề này cần được xem xét dựa trên thực tế cư trú của người vợ hoặc người chồng sau khi quan hệ hôn nhân chấm dứt. Theo quy định tại khoản 1 Điều 57 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, quan hệ hôn nhân chấm dứt kể từ ngày bản án, quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

Trường hợp 1: Đã chuyển đi nơi khác nhưng không đăng ký thường trú mới

Theo quy định tại Điều 22 Luật Cư trú 2020, nếu một người đã chuyển đến chỗ ở hợp pháp khác và có đủ điều kiện đăng ký thường trú thì phải thực hiện thủ tục đăng ký tại nơi ở mới trong thời hạn 12 tháng. Việc cố tình duy trì hộ khẩu tại nhà cũ trong khi đã ổn định cuộc sống tại nơi khác có thể bị coi là hành vi không chấp hành đúng quy định về đăng ký cư trú.

Trường hợp 2: Vẫn ở lại nhà cũ sau khi ly hôn

Pháp luật cũng dự phòng trường hợp khó khăn về chỗ ở sau ly hôn. Tại Điều 63 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định:

"Trường hợp vợ hoặc chồng có khó khăn về chỗ ở thì được quyền lưu cư trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày quan hệ hôn nhân chấm dứt, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác."

Như vậy, nếu không có thỏa thuận khác, người không sở hữu nhà chỉ được quyền ở lại tối đa 06 tháng. Sau thời hạn này, nếu vẫn tiếp tục ở lại mà không được chủ sở hữu đồng ý, việc chung hộ khẩu và cư trú tại đây có thể dẫn đến các tranh chấp dân sự phức tạp.

2. Thủ tục tách hộ khẩu sau ly hôn: Không còn cần sự đồng ý của chủ hộ?

Đây là một trong những điểm mới "cởi trói" cho người dân của Luật Cư trú 2020. Trước đây, theo Luật Cư trú 2006, việc tách sổ hộ khẩu thường yêu cầu sự đồng ý bằng văn bản của chủ hộ, điều này gây ra nhiều khó khăn nếu hai bên có mâu thuẫn gay gắt.

Hiện nay, theo Điều 25 Luật Cư trú 2020, điều kiện tách hộ đã được nới lỏng đáng kể:

• Người tách hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
• Đặc biệt: Không cần sự đồng ý của chủ hộ nếu thành viên đăng ký tách hộ là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở hợp pháp đó.

Quy trình thực hiện thủ tục tách hộ năm 2021:

1. Hồ sơ chuẩn bị: Tờ khai thay đổi thông tin cư trú (Mẫu CT01); Bản án hoặc Quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật; Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng chỗ ở hợp pháp (nếu có).
2. Nơi nộp hồ sơ: Công an cấp xã (xã, phường, thị trấn) nơi đang thường trú.
3. Thời hạn giải quyết: Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm thẩm định, cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo cho người đăng ký.

3. Có được giữ hộ khẩu tại nhà cũ khi đã chuyển đi nơi khác?

Câu trả lời ngắn gọn là KHÔNG. Bản chất của nơi thường trú theo Luật Cư trú 2020 là nơi công dân sinh sống ổn định, lâu dài.

Tại Điều 20 Luật Cư trú 2020 quy định về điều kiện đăng ký thường trú, nhấn mạnh việc công dân phải có chỗ ở hợp pháp. Nếu bạn đã chuyển đi, không còn sinh sống thực tế tại nhà cũ thì địa chỉ đó không còn đáp ứng tiêu chuẩn là nơi thường trú của bạn nữa.

Việc cố tình không chuyển hộ khẩu có thể dẫn đến rủi ro bị xóa đăng ký thường trú nếu chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp yêu cầu theo quy định về việc người đã chấm dứt quan hệ hôn nhân nhưng không còn cư trú tại chỗ ở đó nữa.

Lời khuyên pháp lý: Để đảm bảo quyền lợi và tránh các rắc rối về thủ tục hành chính (như làm căn cước công dân, đăng ký khai sinh cho con, các giao dịch dân sự...), người dân nên thực hiện tách hộ hoặc chuyển đăng ký thường trú ngay sau khi hoàn tất thủ tục ly hôn và ổn định chỗ ở mới.