Lập di chúc là một trong những phương thức phổ biến để cha mẹ sắp xếp việc thừa kế tài sản, đặc biệt là đất đai, cho con cái sau khi qua đời. Tuy nhiên, cuộc sống luôn có những biến số, và không hiếm trường hợp sau khi lập di chúc, các bậc phụ huynh lại muốn điều chỉnh nội dung cho phù hợp với hoàn cảnh mới. Câu hỏi đặt ra là: Liệu bản di chúc đã được ký tên, thậm chí là công chứng, có thể thay đổi được không?

Quyền tự do định đoạt tài sản: Cha mẹ có thể thay đổi di chúc bất cứ lúc nào?

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Vì là sự thể hiện ý chí cá nhân, pháp luật luôn tôn trọng quyền tự do định đoạt của người lập di chúc cho đến hơi thở cuối cùng.

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015 đã khẳng định rõ ràng:

"1. Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào."

Như vậy, dù cha mẹ đã lập di chúc để lại đất cho con nhưng sau đó muốn bổ sung thêm tài sản, thay đổi người hưởng thừa kế, hoặc thậm chí là truất quyền hưởng di chúc của một người con nào đó, họ hoàn toàn có quyền thực hiện mà không bị giới hạn bởi bản di chúc cũ.

Lập di chúc mới hay sửa đổi di chúc cũ: Lựa chọn nào tối ưu?

Khi muốn thay đổi ý chí của mình, cha mẹ có hai lựa chọn chính: Một là lập một bản di chúc hoàn toàn mới để thay thế bản cũ; hai là thực hiện sửa đổi, bổ sung trực tiếp vào bản di chúc hiện có.

Về mặt hiệu lực pháp lý, khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

"5. Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực."

Điều này có nghĩa là nếu cha mẹ lập nhiều bản di chúc khác nhau cho cùng một mảnh đất, thì chỉ bản di chúc có ngày tháng sau cùng mới được pháp luật công nhận để phân chia thừa kế. Việc lập di chúc mới thường được khuyến khích hơn vì nó giúp nội dung thừa kế rõ ràng, tránh nhầm lẫn hoặc tranh chấp phát sinh từ việc đối chiếu giữa bản cũ và các phần sửa đổi.

Quy trình và thủ tục thay đổi di chúc tại cơ quan công chứng

Để việc thay đổi di chúc có giá trị pháp lý cao nhất, đặc biệt là với tài sản là đất đai, cha mẹ nên thực hiện tại các tổ chức hành nghề công chứng. Thủ tục cụ thể như sau:

1. Hồ sơ cần chuẩn bị

• Bản di chúc cũ: Nếu chọn phương án sửa đổi, bổ sung.
• Giấy tờ tùy thân: Căn cước công dân hoặc hộ chiếu của người lập di chúc.
• Giấy tờ tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ/Sổ hồng) và các giấy tờ liên quan khác.
• Thông tin người thừa kế: Giấy tờ chứng minh quan hệ hoặc thông tin cá nhân của người được hưởng thừa kế mới.

2. Thời gian và chi phí thực hiện

Theo quy định tại khoản 2 Điều 43 Luật Công chứng 2014, thời hạn công chứng thông thường không quá 02 ngày làm việc. Với các trường hợp phức tạp, thời gian có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày làm việc.

Về chi phí, theo Thông tư 257/2016/TT-BTC, mức phí công chứng di chúc hiện nay là 50.000 đồng/trường hợp và phí sửa đổi, bổ sung di chúc là 40.000 đồng/trường hợp. Đây là mức phí rất thấp so với giá trị tài sản và sự an tâm về mặt pháp lý mà nó mang lại.

Lời khuyên từ chuyên gia: Dù pháp luật cho phép thay đổi di chúc bất cứ lúc nào, nhưng để tránh những rạn nứt tình cảm gia đình không đáng có, cha mẹ nên cân nhắc kỹ lưỡng và có sự trao đổi thẳng thắn với con cái khi thực hiện những thay đổi lớn trong việc phân chia tài sản.