Việc lập di chúc để định đoạt tài sản, đặc biệt là bất động sản, là một nhu cầu chính đáng và ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại. Để đảm bảo tính pháp lý cao nhất, nhiều người lựa chọn hình thức công chứng di chúc. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện thủ tục tại các tổ chức hành nghề công chứng, không ít trường hợp người dân bị từ chối tiếp nhận hồ sơ. Hiểu rõ các quy định tại Luật Công chứng 2014 và Bộ luật Dân sự 2015 sẽ giúp bạn tránh được những rắc rối không đáng có.

Các hình thức di chúc hợp pháp theo quy định hiện hành

Theo quy định của pháp luật dân sự, di chúc bằng văn bản là hình thức phổ biến nhất, bao gồm:

• Di chúc không có người làm chứng.
• Di chúc có người làm chứng.
• Di chúc có công chứng.
• Di chúc có chứng thực.

Trong đó, di chúc có công chứng được xem là có giá trị chứng minh cao nhất, hạn chế tối đa các tranh chấp về sau. Đặc biệt với tài sản là nhà đất - loại tài sản chịu sự điều chỉnh khắt khe của Luật Đất đai 2024, việc công chứng lại càng trở nên quan trọng.

2 trường hợp công chứng viên có quyền từ chối công chứng di chúc

Căn cứ vào Điều 56 Luật Công chứng 2014, có hai tình huống chính mà công chứng viên sẽ từ chối thực hiện yêu cầu của bạn:

1. Người yêu cầu công chứng không phải là người lập di chúc

Đây là nguyên tắc bất di bất dịch trong pháp luật về thừa kế. Khác với các giao dịch dân sự khác có thể ủy quyền, việc lập di chúc mang tính chất cá nhân tuyệt đối. Người lập di chúc phải tự mình yêu cầu công chứng, không được ủy quyền cho bất kỳ ai khác (kể cả con cái hay người thân tín) thực hiện thay thủ tục này.

2. Nghi ngờ về năng lực hành vi dân sự hoặc có dấu hiệu bị cưỡng ép

Pháp luật yêu cầu người lập di chúc phải trong trạng thái minh mẫn, sáng suốt. Nếu công chứng viên có căn cứ nghi ngờ người lập di chúc:

• Đang mắc bệnh tâm thần hoặc các bệnh khác làm mất khả năng nhận thức và làm chủ hành vi.
• Có dấu hiệu bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép từ phía người khác để lập di chúc trái với ý nguyện.

Trong trường hợp này, công chứng viên sẽ đề nghị người lập di chúc làm rõ (ví dụ yêu cầu giám định y khoa). Nếu không làm rõ được, công chứng viên có quyền từ chối công chứng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người để lại di sản.

Những đối tượng tuyệt đối không được công chứng, chứng thực di chúc

Bên cạnh các lý do từ chối nêu trên, Điều 637 Bộ luật Dân sự 2015 còn quy định về những người không được phép thực hiện việc công chứng, chứng thực di chúc để đảm bảo tính khách quan:

"Công chứng viên, người có thẩm quyền của Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn không được công chứng, chứng thực đối với di chúc nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:
1. Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
2. Người có cha, mẹ, vợ hoặc chồng, con là người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật;
3. Người có quyền, nghĩa vụ về tài sản liên quan tới nội dung di chúc."

Nếu vi phạm quy định này, bản di chúc đó sẽ bị tuyên bố là không hợp pháp, dẫn đến việc phân chia di sản sau này gặp cực kỳ nhiều khó khăn và rủi ro bị hủy bỏ bởi Tòa án.

Lời khuyên pháp lý khi lập di chúc nhà đất cuối năm 2024

Với sự thay đổi của các quy định về đất đai trong năm 2024, khi lập di chúc liên quan đến sổ đỏ, sổ hồng, người dân cần lưu ý:

• Kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản: Đảm bảo nhà đất không đang trong tình trạng tranh chấp hoặc bị kê biên thi hành án.
• Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ: Bao gồm căn cước công dân, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân.
• Lựa chọn tổ chức hành nghề công chứng uy tín: Để được tư vấn kỹ lưỡng về câu chữ trong di chúc, tránh việc dùng từ ngữ gây hiểu lầm dẫn đến di chúc vô hiệu.

Việc nắm vững các trường hợp bị từ chối công chứng không chỉ giúp bạn tiết kiệm thời gian mà còn đảm bảo ý nguyện cuối cùng của mình được thực hiện một cách trọn vẹn và đúng pháp luật.