Việc nhận thừa kế từ người thân quá cố thường được xem là một sự hỗ trợ về mặt tài chính và tinh thần to lớn. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ rằng, theo quy định của pháp luật Việt Nam, một số loại tài sản thừa kế sẽ phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Nếu không thực hiện đúng và đủ, người nhận thừa kế có thể đối mặt với các rắc rối pháp lý hoặc bị xử phạt hành chính về thuế.

Dựa trên các quy định tại Thông tư 111/2013/TT-BTC và được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 92/2015/TT-BTC, bài viết này sẽ phân tích chi tiết các trường hợp phải nộp thuế khi nhận thừa kế tính đến thời điểm năm 2019.

Điều kiện phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế

Căn cứ theo khoản 9 Điều 2 và Điều 16 Thông tư 111/2013/TT-BTC, một cá nhân chỉ phải nộp thuế TNCN từ thừa kế khi hội đủ hai điều kiện song hành sau:

• Điều kiện về loại tài sản: Khoản thu nhập từ thừa kế phải thuộc một trong bốn nhóm tài sản được pháp luật quy định cụ thể (chứng khoán, vốn góp, bất động sản, tài sản phải đăng ký sở hữu).
• Điều kiện về giá trị: Giá trị tài sản nhận thừa kế trong mỗi lần nhận phải vượt trên 10 triệu đồng.

Như vậy, nếu bạn nhận thừa kế là tiền mặt hoặc các vật dụng gia đình (không phải tài sản đăng ký) thì dù giá trị có lớn đến đâu cũng không thuộc đối tượng chịu thuế TNCN theo quy định hiện hành.

Chi tiết 4 trường hợp nhận thừa kế bắt buộc phải nộp thuế

Pháp luật thuế quy định rất rõ ràng về danh mục tài sản thừa kế chịu thuế để tránh việc thất thu ngân sách nhưng vẫn đảm bảo tính minh bạch:

1. Thừa kế là chứng khoán

Bao gồm các loại cổ phiếu, quyền mua cổ phiếu, trái phiếu, tín phiếu, chứng chỉ quỹ và các loại chứng khoán khác theo quy định của Luật Chứng khoán. Ngoài ra, phần vốn góp của cá nhân trong các công ty cổ phần theo quy định của Luật Doanh nghiệp cũng được xếp vào nhóm này.

2. Thừa kế là phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh

Trường hợp này áp dụng cho vốn góp trong công ty trách nhiệm hữu hạn, hợp tác xã, công ty hợp danh, hoặc vốn trong các hiệp hội, quỹ được phép thành lập. Thậm chí, nếu bạn được thừa kế toàn bộ một doanh nghiệp tư nhân hoặc cơ sở kinh doanh cá nhân, bạn cũng phải thực hiện nghĩa vụ thuế trên phần vốn đó.

3. Thừa kế là bất động sản

Đây là trường hợp phổ biến nhất, bao gồm: Quyền sử dụng đất; quyền sở hữu nhà (kể cả nhà ở hình thành trong tương lai); kết cấu hạ tầng và các công trình xây dựng gắn liền với đất; quyền thuê đất hoặc thuê mặt nước. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng có những trường hợp thừa kế bất động sản giữa những người thân thiết sẽ được miễn thuế (xem phần dưới).

4. Thừa kế các tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng

Nhóm này bao gồm các phương tiện giao thông và công cụ đặc biệt như: Ô tô, xe máy, tàu thủy, sà lan, ca nô, du thuyền, tàu bay, súng săn, súng thể thao. Khi bạn làm thủ tục sang tên tại cơ quan quản lý Nhà nước, cơ quan thuế sẽ căn cứ vào hồ sơ để xác định nghĩa vụ thuế.

Cách tính thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế năm 2019

Theo Điều 16 Thông tư 111/2013/TT-BTC (được sửa đổi bởi Điều 19 Thông tư 92/2015/TT-BTC), số thuế phải nộp được xác định như sau:

Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 10%

Trong đó, Thu nhập tính thuế là phần giá trị tài sản thừa kế vượt trên 10 triệu đồng mỗi lần nhận. Cách xác định giá trị tài sản cụ thể:

• Đối với chứng khoán: Căn cứ vào giá tham chiếu trên Sở giao dịch chứng khoán hoặc giá trị sổ sách kế toán của công ty phát hành tại thời điểm gần nhất.
• Đối với bất động sản: Căn cứ vào Bảng giá đất do UBND cấp tỉnh quy định hoặc giá trị còn lại của nhà, công trình theo quy định phân loại của Nhà nước.
• Đối với ô tô, xe máy: Căn cứ vào bảng giá tính lệ phí trước bạ do UBND cấp tỉnh quy định.

Ví dụ thực tế: Anh Nam được thừa kế một chiếc xe ô tô từ người bác ruột. Giá trị chiếc xe theo bảng giá của UBND tỉnh tại thời điểm đăng ký là 800 triệu đồng.
Thu nhập tính thuế của anh Nam = 800 triệu - 10 triệu = 790 triệu đồng.
Số thuế TNCN anh Nam phải nộp = 790 triệu x 10% = 79 triệu đồng.

Những trường hợp được miễn thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế

Một điểm cực kỳ quan trọng mà người dân cần lưu ý để bảo vệ quyền lợi của mình là các trường hợp miễn thuế. Theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân, thu nhập từ thừa kế là bất động sản sẽ được miễn thuế nếu việc thừa kế diễn ra giữa:

• Vợ với chồng;
• Cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi;
• Cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể;
• Ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại;
• Anh, chị, em ruột với nhau.

Lời khuyên pháp lý: Khi thực hiện thủ tục nhận thừa kế, bạn nên chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân (như Giấy khai sinh, Sổ hộ khẩu, Giấy chứng nhận kết hôn) để được hưởng chính sách miễn thuế này một cách nhanh chóng và hợp pháp.

Việc hiểu rõ nghĩa vụ thuế không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật mà còn giúp chủ động trong việc sắp xếp tài chính cá nhân. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào về hồ sơ kê khai thuế thừa kế, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý hoặc cơ quan thuế sở tại.