Mỗi mùa thi tốt nghiệp Trung học phổ thông (THPT) trôi qua, câu chuyện về tính trung thực và sự công bằng trong phòng thi luôn là chủ đề nóng hổi thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận xã hội. Để bảo vệ sự nghiêm túc của kỳ thi quốc gia, hành lang pháp lý Việt Nam đã xây dựng những chế tài vô cùng nghiêm khắc đối với các hành vi gian lận. Không chỉ dừng lại ở việc bị đình chỉ hay hủy kết quả thi, những đối tượng cố tình vi phạm quy chế thi còn phải đối mặt với các mức phạt tiền rất nặng, thậm chí là trách nhiệm hình sự.

Vậy cụ thể, hành vi gian lận điểm thi bị xử lý như thế nào theo quy định pháp luật hiện hành? Dưới đây là phân tích chi tiết và toàn diện dưới góc nhìn pháp lý chuyên sâu.

1. Hành vi gian lận điểm thi có bị nghiêm cấm theo Luật Giáo dục?

Sự công bằng trong giáo dục là nền tảng để đánh giá đúng năng lực của người học và lựa chọn nhân tài cho đất nước. Chính vì vậy, ngay từ đạo luật gốc của ngành giáo dục là Luật Giáo dục 2019, Nhà nước đã thể hiện thái độ kiên quyết bài trừ các hành vi tiêu cực trong thi cử.

Cụ thể, tại Điều 22 Luật Giáo dục 2019 quy định rất rõ về các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục bao gồm:

"1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo, cán bộ, người lao động của cơ sở giáo dục và người học.
2. Xuyên tạc nội dung giáo dục.
3. Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi, tuyển sinh.
4. Hút thuốc; uống rượu, bia; gây rối an ninh, trật tự.
5. Ép buộc học sinh học thêm để thu tiền.
6. Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật."

Như vậy, hành vi gian lận điểm thi, gian lận trong phòng thi hay bất kỳ hình thức tác động không hợp pháp nào vào kết quả thi cử đều là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, bị nghiêm cấm tuyệt đối trong hệ thống giáo dục quốc dân.

2. Thí sinh gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT bị xử lý kỷ luật ra sao?

Quy chế thi tốt nghiệp THPT ban hành kèm theo Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT đã thiết lập một hệ thống chế tài kỷ luật phân cấp rõ ràng, tương ứng với từng mức độ vi phạm của thí sinh tại Điều 57 Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT:

2.1. Hình thức Khiển trách

Đây là mức độ xử lý nhẹ nhất dành cho những lỗi vi phạm mang tính chất bộc phát, chưa gây hậu quả nghiêm trọng. Thí sinh sẽ bị khiển trách nếu phạm lỗi một lần thuộc các hành vi như: nhìn bài của thí sinh khác hoặc trao đổi bài với thí sinh khác trong giờ thi.

Hình thức kỷ luật này do Giám thị phòng thi quyết định và lập biên bản ngay tại phòng thi.

2.2. Hình thức Cảnh cáo

Mức độ cảnh cáo được áp dụng đối với những thí sinh cố tình vi phạm hoặc tái phạm nhiều lần trong cùng một buổi thi. Cụ thể, thí sinh bị cảnh cáo nếu vi phạm một trong các lỗi sau:

• Đã bị khiển trách một lần nhưng trong giờ thi bài thi đó vẫn tiếp tục vi phạm Quy chế thi ở mức khiển trách;
• Có hành vi trao đổi bài làm hoặc giấy nháp với thí sinh khác;
• Chép bài của thí sinh khác hoặc chủ động để thí sinh khác chép bài của mình.

Giám thị phòng thi sẽ lập biên bản, thu giữ tang vật (nếu có) để làm căn cứ xử lý kỷ luật cảnh cáo.

2.3. Hình thức Đình chỉ thi

Đình chỉ thi là chế tài cực kỳ nghiêm khắc, tước bỏ ngay quyền dự thi của thí sinh trong kỳ thi đó. Thí sinh sẽ bị đình chỉ thi nếu vi phạm một trong các lỗi nghiêm trọng sau:

• Đã bị xử lý bằng hình thức cảnh cáo một lần nhưng trong giờ thi bài thi đó vẫn tiếp tục vi phạm Quy chế thi ở mức khiển trách hoặc cảnh cáo;
• Mang vật dụng trái phép theo quy định tại Điều 21 Quy chế thi vào phòng thi, phòng chờ hoặc khi di chuyển giữa các khu vực thi (ví dụ: điện thoại di động, thiết bị truyền tin, tài liệu không được phép...);
• Đưa đề thi ra ngoài phòng thi hoặc nhận bài giải từ ngoài vào phòng thi dưới mọi hình thức;
• Viết, vẽ vào tờ giấy làm bài thi của mình những nội dung không liên quan đến bài thi (nội dung dung tục, ký hiệu lạ, đánh dấu bài...);
• Có hành động gây gổ, đe dọa những người có trách nhiệm trong kỳ thi hoặc đe dọa thí sinh khác;
• Không tuân thủ hướng dẫn của Giám sát phòng thi hoặc người quản lý phòng chờ khi di chuyển trong khu vực thi.

Khi bị đình chỉ thi, thí sinh phải nộp lại bài thi, đề thi, giấy nháp và ra khỏi phòng thi ngay sau khi có quyết định. Thí sinh chỉ được rời khỏi khu vực thi khi hết thời gian của buổi thi đó. Đặc biệt, thí sinh bị đình chỉ thi năm nào sẽ bị hủy kết quả toàn bộ các bài thi/môn thi trong kỳ thi năm đó, đồng nghĩa với việc mất cơ hội xét tốt nghiệp và xét tuyển Đại học.

2.4. Trừ điểm bài thi

Bên cạnh các hình thức kỷ luật trực tiếp, Quy chế thi cũng quy định việc trừ điểm trực tiếp vào bài thi của thí sinh vi phạm:

• Thí sinh bị khiển trách trong khi thi bài thi nào sẽ bị trừ 25% tổng số điểm bài thi của bài thi đó;
• Thí sinh bị cảnh cáo trong khi thi bài thi nào sẽ bị trừ 50% tổng số điểm bài thi của bài thi đó;
• Những bài thi có đánh dấu bị phát hiện trong khi chấm sẽ bị trừ 50% tổng số điểm bài thi;
• Bài thi bị cho điểm 0 (không) trong các trường hợp: Bài thi được chép từ các tài liệu mang trái phép vào phòng thi; có từ hai bài làm trở lên đối với một bài thi; bài thi có chữ viết của hai người trở lên; những phần của bài thi viết trên giấy nháp, giấy không đúng quy định;
• Thí sinh bị đình chỉ thi bài thi nào sẽ bị điểm 0 bài thi đó và không được tiếp tục dự thi các bài thi tiếp theo.

2.5. Hủy bỏ kết quả thi

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ ra quyết định hủy bỏ kết quả thi của thí sinh nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Có hai bài thi trở lên bị điểm 0 do phạm lỗi quy định tại Quy chế thi;
• Viết, vẽ vào tờ giấy thi những nội dung không liên quan đến bài thi;
• Để người khác thi thay hoặc làm bài thay cho người khác dưới mọi hình thức;
• Sửa chữa, thêm bớt vào bài làm sau khi đã nộp bài;
• Dùng bài của người học khác để nộp.

2.6. Hủy kết quả thi và chuyển hồ sơ cho cơ quan công an xử lý

Đây là mức xử lý kỷ luật nặng nhất ở góc độ hành chính giáo dục. Thí sinh sẽ bị hủy kết quả thi và lập hồ sơ gửi cơ quan có thẩm quyền (Cơ quan Công an) xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật nếu vi phạm một trong các lỗi:

• Giả mạo hồ sơ để hưởng chế độ ưu tiên, khuyến khích;
• Sử dụng văn bằng, chứng chỉ không hợp pháp;
• Để người khác dự thi thay, làm bài thay dưới mọi hình thức;
• Có hành động gây rối, phá hoại kỳ thi; hành hung những người tham gia công tác tổ chức thi hoặc thí sinh khác;
• Sử dụng Giấy chứng nhận kết quả thi không hợp pháp.

3. Gian lận điểm thi bị xử phạt hành chính như thế nào?

Ngoài việc bị xử lý kỷ luật theo Quy chế thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cá nhân có hành vi gian lận thi cử còn phải đối mặt với các mức phạt tiền rất cao theo quy định tại Nghị định 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.

Cụ thể, tại Điều 14 Nghị định 04/2021/NĐ-CP quy định mức phạt tiền đối với các hành vi vi phạm quy định về thi như sau:

• Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng: Áp dụng đối với hành vi mang tài liệu, thông tin, vật dụng không được phép vào phòng thi, khu vực chấm thi theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 14.
• Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng: Áp dụng đối với hành vi làm bài hộ thí sinh hoặc trợ giúp thí sinh làm bài theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 14.
• Phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng: Áp dụng đối với hành vi viết thêm hoặc sửa chữa nội dung bài thi hoặc sửa điểm bài thi trái quy định nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điểm c khoản 3 Điều 14.
• Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng: Áp dụng đối với hành vi đánh tráo bài thi nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điểm d khoản 3 Điều 14.
• Phạt tiền từ 14.000.000 đồng đến 16.000.000 đồng: Áp dụng đối với hành vi thi thay hoặc thi kèm người khác hoặc nhờ người khác làm bài hộ hoặc thi thay, thi kèm theo quy định tại điểm e khoản 3 Điều 14.

Lưu ý về mức phạt: Mức phạt tiền quy định trên đây là mức phạt áp dụng đối với hành vi vi phạm của cá nhân. Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính thì mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân.

Ngoài ra, người thực hiện hành vi vi phạm còn bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc như: Buộc khôi phục tình trạng ban đầu đã bị thay đổi (đối với hành vi viết thêm, sửa chữa bài thi, sửa điểm); Buộc bảo đảm quyền lợi của thí sinh (đối với hành vi đánh tráo bài thi, sửa điểm bài thi trái quy định).

4. Khi nào hành vi gian lận điểm thi bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Nếu hành vi gian lận thi cử có tổ chức, quy mô lớn, hoặc có sự tham gia của những người có chức vụ, quyền hạn nhằm trục lợi bất chính, làm sai lệch kết quả thi của nhiều thí sinh thì sẽ không còn dừng lại ở mức xử phạt hành chính. Lúc này, các cơ quan tố tụng sẽ vào cuộc và truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành.

Tùy thuộc vào chủ thể và tính chất của hành vi vi phạm, người phạm tội có thể bị truy tố về các tội danh sau:

• Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ: Thường áp dụng đối với cán bộ coi thi, chấm thi, hoặc những người có thẩm quyền trong hội đồng thi có hành vi nâng điểm, sửa điểm, đánh tráo bài thi cho thí sinh để nhận lợi ích vật chất hoặc phi vật chất.
• Tội nhận hối lộ và Tội đưa hối lộ: Áp dụng khi có sự thỏa thuận, giao dịch tiền bạc, tài sản giữa phụ huynh, thí sinh với những người có thẩm quyền để mua bán điểm số, làm sai lệch kết quả thi.
• Tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước: Đề thi tốt nghiệp THPT khi chưa công bố thuộc danh mục bí mật nhà nước độ "Tối mật". Hành vi sao chụp, chuyển đề thi ra ngoài phòng thi khi chưa hết 2/3 thời gian làm bài tự luận hoặc chưa hết thời gian làm bài trắc nghiệm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này.

Lời khuyên thiết thực dành cho thí sinh và phụ huynh

Kỳ thi tốt nghiệp THPT là bước ngoặt quan trọng mở ra cánh cửa tương lai cho mỗi học sinh. Đứng trước những áp lực thi cử, thí sinh và phụ huynh cần giữ vững tâm lý, tuyệt đối không được tìm đến các phương thức gian lận, sử dụng thiết bị công nghệ cao hay nhờ người thi hộ. Những "lối tắt" này không chỉ cướp đi cơ hội học tập chân chính mà còn có thể đẩy thí sinh vào vòng lao lý, để lại vết nhơ lớn trong cuộc đời.

Hãy chuẩn bị một nền tảng kiến thức thật vững vàng, tự tin bước vào phòng thi bằng chính năng lực của mình. Đó mới là giá trị bền vững nhất giúp các em thành công trên con đường tương lai.