Trị giá hải quan là gì và tầm quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu?

Trong hoạt động ngoại thương của các doanh nghiệp, đặc biệt là loại hình Công ty TNHH hai thành viên trở lên, việc xác định chính xác trị giá hải quan là bước then chốt để tính toán số thuế phải nộp và đảm bảo tính hợp pháp của lô hàng. Vậy cụ thể trị giá hải quan được hiểu như thế nào?

Theo quy định, trị giá hải quan hàng nhập khẩu là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên. Giá này được xác định dựa trên việc áp dụng Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) hoặc các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Việc xác định cửa khẩu nhập đầu tiên đóng vai trò quyết định đến các chi phí cấu thành nên trị giá:

• Đường biển và đường hàng không: Là cảng dỡ hàng hoặc sân bay dỡ hàng ghi trên vận đơn.
• Đường sắt: Là ga đường sắt liên vận quốc tế được ghi nhận trên tờ khai hải quan.
• Đường bộ và đường thủy nội địa: Là cửa khẩu biên giới nơi hàng hóa thực tế đi vào lãnh thổ Việt Nam.

Hoạt động nghiệp vụ kiểm tra trị giá hải quan tại cảng biển (ảnh minh họa)

Các phương pháp xác định trị giá hải quan theo trình tự ưu tiên

Pháp luật quy định 06 phương pháp xác định trị giá hải quan, doanh nghiệp phải áp dụng tuần tự và dừng lại ở phương pháp đầu tiên xác định được trị giá:

1. Phương pháp trị giá giao dịch (Phương pháp phổ biến nhất).
2. Phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu giống hệt.
3. Phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu tương tự.
4. Phương pháp trị giá khấu trừ.
5. Phương pháp trị giá tính toán.
6. Phương pháp suy luận.

Đặc biệt, nếu doanh nghiệp có văn bản đề nghị, trình tự giữa phương pháp khấu trừ và phương pháp tính toán có thể được hoán đổi cho nhau để phù hợp với đặc thù dữ liệu kế toán của công ty.

Khi nào doanh nghiệp bắt buộc phải khai trị giá hải quan?

Về nguyên tắc, mọi lô hàng nhập khẩu đều phải khai trị giá hải quan. Tuy nhiên, căn cứ theo Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016 và các văn bản hướng dẫn, có một số trường hợp ngoại lệ không phải khai tờ khai trị giá riêng:

• Hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế hoặc xét miễn thuế.
• Hàng hóa nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu (loại hình SXXK).
• Hàng hóa đủ điều kiện áp dụng phương pháp trị giá giao dịch theo Điều 6 Thông tư 39/2015/TT-BTC, đồng thời hệ thống VNACCS đã tự động tính toán dựa trên thông tin khai báo đủ.
• Hàng hóa không có hợp đồng mua bán hoặc hóa đơn thương mại chính thức.

Hệ thống container hàng hóa nhập khẩu chờ làm thủ tục thông quan (ảnh minh họa)

Quy trình khai báo trị giá hải quan chi tiết năm 2019

1. Khai báo qua hệ thống điện tử (VNACCS)

Doanh nghiệp thực hiện khai báo trị giá cùng lúc với tờ khai nhập khẩu. Đối với các lô hàng thông thường, hệ thống sẽ tự động phân bổ các khoản điều chỉnh (như phí vận chuyển - mã 'F', phí bảo hiểm - mã 'I') để tính trị giá tính thuế.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý các trường hợp hệ thống không tự động tính toán:

• Lô hàng có trên 05 khoản điều chỉnh khác ngoài phí vận tải và bảo hiểm.
• Việc phân bổ các khoản điều chỉnh không thực hiện theo tỷ lệ trị giá hàng hóa.

Trong các tình huống này, kế toán doanh nghiệp phải tự tính toán trên tờ khai trị giá riêng và điền kết quả thủ công vào ô “Trị giá tính thuế” trên hệ thống.

2. Khai báo bằng văn bản giấy

Trong trường hợp hệ thống gặp sự cố hoặc quy định bắt buộc nộp hồ sơ giấy, doanh nghiệp sử dụng các mẫu tờ khai sau:

• Mẫu HQ/2015-TG1: Dành cho phương pháp trị giá giao dịch.
• Mẫu HQ/2015-TG2: Dành cho các phương pháp xác định trị giá khác.

Nguyên tắc quan trọng: Tờ khai trị giá là bộ phận không tách rời của hồ sơ hải quan. Số thứ tự mặt hàng trên tờ khai trị giá phải khớp hoàn toàn với tờ khai hàng hóa nhập khẩu. Doanh nghiệp phải lập thành 02 bản (01 bản lưu cơ quan hải quan, 01 bản doanh nghiệp tự lưu trữ).

Cơ chế kiểm tra và xác định trị giá của cơ quan Hải quan

Việc kiểm tra trị giá được thực hiện dựa trên hồ sơ, chứng từ và thực tế hàng hóa. Có 3 kịch bản thường gặp:

• Chấp nhận trị giá khai báo: Nếu hồ sơ đầy đủ, hợp lệ và mức giá phù hợp với cơ sở dữ liệu giá của ngành Hải quan.
• Nghi vấn về trị giá: Cơ quan hải quan sẽ thông báo cơ sở nghi vấn và mức giá dự kiến. Doanh nghiệp có quyền tham vấn để làm rõ. Nếu đồng ý với mức giá dự kiến, doanh nghiệp khai bổ sung trong vòng 05 ngày làm việc.
• Bác bỏ trị giá khai báo: Xảy ra khi có đủ bằng chứng cho thấy trị giá khai báo không chính xác. Doanh nghiệp phải khai bổ sung theo yêu cầu, nếu không sẽ bị ấn định thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Lưu ý về tỷ giá: Tỷ giá dùng để tính thuế là tỷ giá mua vào chuyển khoản của Hội sở chính Ngân hàng Vietcombank tại thời điểm cuối ngày thứ Năm tuần trước liền kề. Tỷ giá này sẽ có hiệu lực áp dụng cho toàn bộ các tờ khai đăng ký trong tuần kế tiếp.