Thế nào là nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định pháp luật?

Trong đời sống hôn nhân và gia đình, cấp dưỡng là một trong những chế định quan trọng nhằm bảo vệ những đối tượng yếu thế, đặc biệt là trẻ em sau khi cha mẹ ly hôn. Theo quy định tại khoản 24 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khái niệm này được định nghĩa như sau:

24. Cấp dưỡng là việc một người có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người không sống chung với mình mà có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng trong trường hợp người đó là người chưa thành niên, người đã thành niên mà không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình hoặc người gặp khó khăn, túng thiếu theo quy định của Luật này.

Như vậy, cấp dưỡng không đơn thuần là sự hỗ trợ tự nguyện mà là một nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng. Khi một người có khả năng thực tế nhưng lại cố tình không thực hiện, họ đang vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật.

Xử phạt hành chính đối với hành vi trốn tránh cấp dưỡng

Tại thời điểm tháng 10/2021, các hành vi vi phạm về nghĩa vụ cấp dưỡng được điều chỉnh bởi Nghị định 167/2013/NĐ-CP. Cụ thể, theo Điều 54 của Nghị định này, mức xử phạt được quy định như sau:

Điều 54. Vi phạm quy định về chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng

Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:

1. Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng sau khi ly hôn; từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ nuôi dưỡng giữa anh, chị, em với nhau, giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu theo quy định của pháp luật.

2. Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, nuôi dưỡng cha, mẹ; nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc con sau khi ly hôn theo quy định của pháp luật.

Mặc dù mức phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng có vẻ không quá lớn, nhưng đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định tính chất tái phạm nếu người vi phạm vẫn tiếp tục trốn tránh nghĩa vụ trong tương lai.

Khi nào hành vi trốn tránh cấp dưỡng bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Trong những trường hợp vi phạm nghiêm trọng, gây hậu quả xấu đến sức khỏe, tính mạng của người được cấp dưỡng hoặc đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tái phạm, người có nghĩa vụ có thể phải đối mặt với án tù. Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) quy định về Tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng:

Người nào có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện việc cấp dưỡng đối với người mà mình có nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật mà từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, làm cho người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 380 của Bộ luật này, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Ví dụ thực tế: Nếu một người cha có thu nhập ổn định nhưng cố tình không gửi tiền cấp dưỡng nuôi con trong nhiều tháng, khiến đứa trẻ bị thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng, dẫn đến suy nhược cơ thể hoặc bệnh tật kéo dài, người cha đó hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức hình phạt cao nhất lên đến 02 năm tù.

Lời khuyên pháp lý

Nghĩa vụ cấp dưỡng không chỉ là trách nhiệm trước pháp luật mà còn là tình thương và trách nhiệm đối với người thân. Để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, người có nghĩa vụ nên thực hiện đầy đủ và đúng hạn theo quyết định của Tòa án hoặc thỏa thuận giữa các bên. Trong trường hợp gặp khó khăn về tài chính, người có nghĩa vụ có thể làm đơn yêu cầu Tòa án xem xét thay đổi mức cấp dưỡng cho phù hợp với hoàn cảnh thực tế thay vì chọn cách trốn tránh.