Trong hệ thống pháp luật thuế Việt Nam, việc xác định chính xác thu nhập chịu thuế là bước quan trọng nhất để cá nhân thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, không ít người nộp thuế vẫn còn nhầm lẫn giữa các khái niệm thu nhập chịu thuế, thu nhập tính thuế và tổng thu nhập. Bài viết này sẽ phân tích chuyên sâu dựa trên quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 và các văn bản hướng dẫn hiện hành tính đến tháng 03/2024.

1. Thu nhập chịu thuế là gì?

Theo quy định pháp luật, thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là tổng các khoản thu nhập mà cá nhân nhận được trong một khoảng thời gian nhất định (tháng hoặc năm) từ các nguồn khác nhau, thuộc diện phải nộp thuế theo quy định của pháp luật. Hiểu một cách đơn giản, đây là số tiền làm căn cứ để xác định nghĩa vụ thuế sau khi đã loại trừ các khoản thu nhập được miễn thuế.

Căn cứ Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi 2012 và Luật sửa đổi các Luật về thuế 2014), thu nhập chịu thuế bao gồm các loại thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công, đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, bất động sản, trúng thưởng, bản quyền, nhượng quyền thương mại, thừa kế và quà tặng.

2. Chi tiết 10 khoản thu nhập chịu thuế TNCN năm 2024

Dựa trên hướng dẫn tại Thông tư 111/2013/TT-BTC, các khoản thu nhập chịu thuế được phân loại cụ thể như sau:

2.1. Thu nhập từ tiền lương, tiền công

Đây là khoản thu nhập phổ biến nhất, bao gồm tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công dưới hình thức bằng tiền hoặc không bằng tiền. Ngoài ra, các khoản phụ cấp, trợ cấp (trừ các khoản trợ cấp ưu đãi người có công, trợ cấp thôi việc, mất việc làm theo quy định của Bộ Luật lao động 2012) cũng tính vào thu nhập chịu thuế.

Cá nhân nhận thu nhập từ tiền lương, tiền công cần lưu ý các khoản phụ cấp chịu thuế (ảnh minh họa)

2.2. Thu nhập từ kinh doanh

Bao gồm thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập của cá nhân có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề. Lưu ý, từ năm 2015, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống không thuộc đối tượng chịu thuế TNCN.

2.3. Thu nhập từ đầu tư vốn

Khoản này bao gồm tiền lãi cho vay, cổ tức nhận được từ việc góp vốn mua cổ phần, lợi tức từ tham gia góp vốn vào các tổ chức kinh tế, và các khoản thu nhập khác từ đầu tư vốn.

2.4. Thu nhập từ chuyển nhượng vốn

Bao gồm thu nhập từ chuyển nhượng phần vốn góp trong các tổ chức kinh tế, chuyển nhượng chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ...) và các hình thức chuyển nhượng vốn khác.

2.5. Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản

Thu nhập nhận được từ việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, quyền thuê đất, thuê mặt nước và các khoản thu nhập khác từ chuyển nhượng bất động sản dưới mọi hình thức.

2.6. Thu nhập từ trúng thưởng

Các khoản tiền hoặc hiện vật nhận được từ trúng thưởng xổ số, các hình thức khuyến mại, cá cược, trò chơi có thưởng trong casino, hoặc trúng thưởng trong các cuộc thi có giải thưởng bằng tiền hoặc hiện vật.

2.7. Thu nhập từ bản quyền

Thu nhập nhận được khi chuyển giao, chuyển quyền sử dụng các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và Luật Chuyển giao công nghệ 2006.

2.8. Thu nhập từ nhượng quyền thương mại

Khoản thu nhập mà cá nhân nhận được từ các hợp đồng nhượng quyền thương mại theo quy định của Luật Thương mại 2005.

2.9. Thu nhập từ nhận thừa kế và quà tặng

Chỉ tính thuế đối với các loại thừa kế, quà tặng là chứng khoán, phần vốn góp trong các tổ chức kinh tế, bất động sản và các tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng.

3. Phân biệt thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế

Đây là điểm mấu chốt mà người nộp thuế thường nhầm lẫn. Công thức xác định như sau:

Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế - Các khoản giảm trừ

Trong đó, các khoản giảm trừ tại thời điểm tháng 03/2024 bao gồm:

• Giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế: 11 triệu đồng/tháng.
• Giảm trừ gia cảnh cho mỗi người phụ thuộc: 4,4 triệu đồng/tháng (theo Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14).
• Các khoản đóng bảo hiểm bắt buộc (BHXH, BHYT, BHTN).
• Các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học.

4. Lời khuyên pháp lý cho người nộp thuế

Việc nắm rõ danh mục thu nhập chịu thuế giúp cá nhân chủ động trong việc kê khai và quyết toán thuế hàng năm, tránh các rủi ro về chậm nộp hoặc sai sót dẫn đến bị xử phạt hành chính. Đặc biệt, đối với các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công, người lao động nên yêu cầu đơn vị chi trả cung cấp chứng từ khấu trừ thuế để làm căn cứ quyết toán thuế TNCN vào cuối năm.

Nếu bạn có nhiều nguồn thu nhập cùng lúc, hãy lưu ý tổng hợp tất cả các khoản thu nhập chịu thuế để xác định đúng bậc thuế trong biểu thuế lũy tiến từng phần, từ đó tối ưu hóa số thuế phải nộp một cách hợp pháp.