Trong những năm gần đây, các thảm họa môi trường như sự cố Formosa Hà Tĩnh đã trở thành hồi chuông cảnh tỉnh về sự tàn phá khủng khiếp đối với hệ sinh thái và đời sống con người. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật về sự cố môi trường không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn là quyền lợi sát sườn của mỗi người dân để bảo vệ môi trường sống xung quanh.

Sự cố môi trường là gì? Góc nhìn từ pháp lý

Theo quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, sự cố môi trường được định nghĩa như sau:

Sự cố môi trường là sự cố xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi bất thường của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái môi trường nghiêm trọng.

Thực tế cho thấy, sự cố có thể đến từ những sai sót kỹ thuật trong vận hành nhà máy, rò rỉ hóa chất, hoặc do thiên tai bất ngờ như bão lũ làm tràn chất thải độc hại. Điểm chung của chúng là tốc độ lan rộng nhanh và khả năng phục hồi môi trường cực kỳ khó khăn, tốn kém.

Sự cố môi trường gây ra những hậu quả thảm khốc cho hệ sinh thái (ảnh minh họa)

Trách nhiệm phòng ngừa: Ai phải "đứng mũi chịu sào"?

Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong việc ngăn chặn "cơn ác mộng" này ngay từ khi nó chưa bắt đầu. Cụ thể, tại Điều 122 và Điều 127 Luật Bảo vệ môi trường 2020, các đối tượng sau phải chịu trách nhiệm chính:

• Chủ dự án, cơ sở sản xuất: Đây là lực lượng nòng cốt. Họ phải xây dựng kế hoạch, trang bị thiết bị ứng phó và thường xuyên kiểm tra để loại trừ nguy cơ.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Có trách nhiệm điều tra, thống kê các nguồn nguy cơ trên địa bàn và công khai thông tin để người dân cùng giám sát.
• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ: Đóng vai trò hướng dẫn kỹ thuật, xây dựng kịch bản ứng phó cấp quốc gia và chỉ đạo khi có sự cố lớn xảy ra.

Lực lượng chức năng diễn tập ứng phó sự cố môi trường chuyên nghiệp (ảnh minh họa)

Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường: "Tấm khiên" bảo vệ cộng đồng

Kế hoạch ứng phó không chỉ là một tập tài liệu hành chính mà là kịch bản chi tiết để cứu vãn tình hình khi sự cố xảy ra. Khoản 1 Điều 108 Nghị định 08/2022/NĐ-CP nhấn mạnh các nội dung cốt lõi của kế hoạch cấp cơ sở bao gồm:

• Đánh giá chính xác các kịch bản rủi ro có thể xảy ra tại cơ sở.
• Bố trí lực lượng tại chỗ và phương tiện vật tư (phao quây dầu, hóa chất trung hòa...) sẵn sàng 24/7.
• Quy trình thông báo khẩn cấp cho cộng đồng và cơ quan chức năng để sơ tán hoặc phòng tránh kịp thời.
• Biện pháp cô lập vùng ô nhiễm và thu hồi chất độc hại để giảm thiểu thiệt hại tối đa.

Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP chính là cách tốt nhất để doanh nghiệp phát triển bền vững và bảo vệ tương lai xanh cho thế hệ mai sau.