Trong bối cảnh thị trường dịch vụ cầm đồ ngày càng phát triển, việc nắm vững các quy định pháp luật về giao dịch bảo đảm là yếu tố sống còn đối với các cơ sở kinh doanh. Một trong những sai lầm phổ biến nhưng để lại hậu quả nặng nề nhất chính là việc nhận cầm cố tài sản mà không có giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc tài sản không chính chủ. Vậy theo quy định pháp luật hiện hành (tính đến thời điểm tháng 10/2022), hành vi này sẽ bị xử lý ra sao?

Bản chất pháp lý của giao dịch cầm cố tài sản

Theo quy định tại Điều 309 Bộ luật Dân sự 2015, cầm cố tài sản là việc một bên giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên kia để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Đây là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự hợp pháp được ghi nhận tại Điều 292 Bộ luật Dân sự 2015.

Tuy nhiên, để giao dịch này có hiệu lực và bảo vệ được quyền lợi của bên nhận cầm cố, tài sản đem cầm cố phải đáp ứng các điều kiện về quyền sở hữu. Nếu bên nhận cầm cố chủ quan, không kiểm tra kỹ lưỡng giấy tờ chứng nhận quyền sở hữu (như cà vẹt xe, sổ đỏ...), họ không chỉ đối mặt với rủi ro mất trắng tài sản khi có tranh chấp mà còn phải chịu các chế tài hành chính nghiêm khắc.

Mức xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm quy định về cầm cố

Nghị định 144/2021/NĐ-CP có hiệu lực từ đầu năm 2022 đã siết chặt quản lý đối với các ngành nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự. Cụ thể, các mức phạt đối với hành vi nhận cầm cố tài sản sai quy định được phân loại như sau:

1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng

Đây là mức phạt áp dụng cho các hành vi thiếu sót về mặt thủ tục và lưu trữ hồ sơ. Theo điểm k khoản 3 Điều 12 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh sẽ bị phạt nếu:

“Nhận cầm cố tài sản mà không lưu giữ tài sản cầm cố hoặc không lưu giữ bản chính giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản cầm cố tại cơ sở kinh doanh trong thời gian cầm cố tài sản đối với tài sản theo quy định của pháp luật phải có giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản đó;”

2. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng

Mức phạt này mang tính răn đe cực cao, áp dụng cho các hành vi có dấu hiệu tiếp tay cho tội phạm hoặc vi phạm nghiêm trọng về nguồn gốc tài sản. Cụ thể, điểm b khoản 5 Điều 12 Nghị định 144/2021/NĐ-CP quy định phạt tiền đối với hành vi:

“Nhận cầm cố tài sản do trộm cắp, lừa đảo, chiếm đoạt hoặc do người khác phạm tội mà có nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự;”

Ngoài ra, việc nhận cầm cố tài sản mà không có hợp đồng theo quy định hoặc không chính chủ mà không có giấy ủy quyền hợp lệ cũng có thể bị xử phạt theo các điểm khác tại Điều 12 của Nghị định này.

Rủi ro khi thanh lý tài sản cầm cố không giấy tờ

Về nguyên tắc, việc xử lý tài sản cầm cố được thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng hoặc theo quy định tại Điều 314 Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, nếu ngay từ đầu giao dịch cầm cố đã vi phạm về mặt hình thức (không có giấy tờ sở hữu), bên nhận cầm cố sẽ gặp khó khăn cực lớn khi muốn thanh lý tài sản.

Người mua lại tài sản thanh lý thường yêu cầu giấy tờ gốc để làm thủ tục sang tên. Nếu không có giấy tờ, giá trị tài sản sẽ bị giảm sút nghiêm trọng, thậm chí bên nhận cầm cố có thể bị kiện ngược vì hành vi tiêu thụ tài sản không rõ nguồn gốc.

Lời khuyên pháp lý cho chủ cơ sở cầm đồ

Để tránh những rắc rối pháp lý và các khoản phạt nặng nề trong năm 2022, các chủ tiệm cầm đồ cần lưu ý:

• Kiểm tra tính chính danh: Luôn yêu cầu bản chính giấy chứng nhận quyền sở hữu và đối chiếu với CMND/CCCD của người cầm cố.
• Xác lập hợp đồng chặt chẽ: Hợp đồng cầm cố phải được lập thành văn bản, ghi rõ tình trạng tài sản và các thỏa thuận về xử lý tài sản.
• Lưu trữ hồ sơ khoa học: Giữ bản chính giấy tờ tại cơ sở kinh doanh theo đúng quy định của Nghị định 144/2021/NĐ-CP.

Việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp cơ sở tránh được các án phạt hành chính mà còn là cách tốt nhất để bảo vệ vốn và uy tín kinh doanh trên thị trường.