Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, vấn đề pháp lý đối với người nước ngoài và người không quốc tịch cư trú tại Việt Nam ngày càng được quan tâm. Một trong những câu hỏi gây nhiều tranh cãi là liệu một người không mang bất kỳ quốc tịch nào, khi thực hiện hành vi phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam, có phải đối mặt với hình phạt trục xuất hay không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xem xét thấu đáo các quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 và các văn bản liên quan.

Trục xuất là gì và áp dụng cho đối tượng nào?

Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 32 Bộ luật Hình sự 2015, trục xuất được xác định là một trong các hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung áp dụng đối với người phạm tội. Khái niệm này được làm rõ như sau:

Trục xuất là buộc người nước ngoài bị kết án phải rời khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trục xuất được Tòa án áp dụng là hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung trong từng trường hợp cụ thể.

Điểm mấu chốt ở đây là cụm từ "người nước ngoài". Vậy người không quốc tịch có được coi là người nước ngoài hay không? Căn cứ vào khoản 5 Điều 3 Luật Quốc tịch Việt Nam 2008, định nghĩa về người nước ngoài cư trú tại Việt Nam rất rõ ràng:

5. Người nước ngoài cư trú ở Việt Nam là công dân nước ngoài và người không quốc tịch thường trú hoặc tạm trú ở Việt Nam.

Như vậy, pháp luật Việt Nam đồng nhất người không quốc tịch vào nhóm "người nước ngoài" khi xem xét các chế tài hình sự và hành chính. Do đó, người không quốc tịch hoàn toàn có thể bị trục xuất nếu họ vi phạm pháp luật đến mức phải áp dụng hình phạt này.

3 trường hợp điển hình dẫn đến việc trục xuất người không quốc tịch

Không chỉ khi phạm tội hình sự, người không quốc tịch còn có thể bị buộc rời khỏi Việt Nam trong các tình huống sau:

• Khi phạm tội hình sự: Theo Điều 37 Bộ luật Hình sự 2015, Tòa án có quyền quyết định áp dụng hình phạt trục xuất tùy theo tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.
• Khi vi phạm hành chính: Căn cứ Điều 27 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, trục xuất là một hình thức xử phạt đối với người nước ngoài (bao gồm người không quốc tịch) có hành vi vi phạm hành chính trong phạm vi lãnh thổ, vùng đặc quyền kinh tế hoặc thềm lục địa của Việt Nam.
• Lao động "chui" không có giấy phép: Điều 153 Bộ luật Lao động 2019 quy định người lao động nước ngoài không xuất trình được giấy phép lao động sẽ bị buộc xuất cảnh hoặc trục xuất.

Quyền lợi và nghĩa vụ của người bị trục xuất

Dù bị áp dụng biện pháp cưỡng chế, người không quốc tịch vẫn được đảm bảo những quyền lợi nhân đạo cơ bản theo Nghị định 142/2021/NĐ-CP. Cụ thể, tại Điều 7 Nghị định 142/2021/NĐ-CP, họ có quyền:

1. Được thông báo lý do trục xuất và nhận quyết định chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành.
2. Yêu cầu người phiên dịch khi làm việc với cơ quan chức năng.
3. Mang theo tài sản hợp pháp khi rời khỏi Việt Nam.
4. Thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định.

Song song đó, người bị trục xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ như: xuất trình giấy tờ tùy thân, chịu sự quản lý của cơ quan Công an trong thời gian chờ làm thủ tục và hoàn tất các nghĩa vụ dân sự, kinh tế còn tồn đọng.

Việc nắm vững các quy định về trục xuất không chỉ giúp người không quốc tịch tự bảo vệ quyền lợi của mình mà còn đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật Việt Nam. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về thủ tục cư trú hoặc lao động cho người nước ngoài, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn kịp thời.