Ly hôn không chỉ là sự chấm dứt một mối quan hệ vợ chồng mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy về phân chia tài sản và quyền nuôi dưỡng con cái. Một trong những trăn trở lớn nhất của các bậc cha mẹ khi ra tòa là làm sao để đảm bảo tương lai cho con, đặc biệt là việc để lại căn nhà làm nơi cư trú ổn định. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về vấn đề này?

1. Nguyên tắc phân chia nhà đất khi ly hôn

Theo quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn trước hết ưu tiên sự thỏa thuận của các bên. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ giải quyết theo các nguyên tắc cụ thể tùy thuộc vào nguồn gốc hình thành tài sản.

Trường hợp nhà đất là tài sản chung của vợ chồng

Nếu căn nhà được hình thành trong thời kỳ hôn nhân và là tài sản chung, về nguyên tắc sẽ được chia đôi. Tuy nhiên, Tòa án sẽ xem xét các yếu tố như: hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng; công sức đóng góp của mỗi bên; bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp; lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.

Để giữ lại nhà cho con, bạn có thể thực hiện theo hai phương án:

• Thỏa thuận trực tiếp: Hai vợ chồng lập văn bản thỏa thuận (nên có công chứng) về việc một bên nhận nhà và thanh toán phần giá trị chênh lệch (thường là 50%) cho bên kia. Sau đó, người nhận nhà có thể làm thủ tục tặng cho tài sản này cho con hoặc cam kết để con đứng tên sau này.
• Yêu cầu Tòa án giải quyết: Nếu không thể thỏa thuận, bạn có quyền yêu cầu Tòa án chia tài sản. Tòa án sẽ định giá tài sản theo giá thị trường tại thời điểm xét xử. Bạn sẽ phải thanh toán bằng tiền mặt tương ứng với phần giá trị mà chồng cũ được hưởng để toàn quyền sở hữu căn nhà.

Trường hợp nhà đất là tài sản riêng

Căn cứ Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản riêng bao gồm tài sản mỗi người có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế riêng hoặc tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân. Nếu bạn chứng minh được căn nhà là tài sản riêng, chồng cũ sẽ không có quyền đòi phân chia. Khi đó, việc bạn giữ lại nhà để nuôi con hoàn toàn thuộc quyền quyết định của bạn.

2. Quyền nuôi con và thủ tục thay đổi người trực tiếp nuôi con

Bên cạnh tài sản, quyền nuôi con thường là tâm điểm của các vụ tranh chấp. Pháp luật Việt Nam luôn đặt lợi ích của trẻ em lên hàng đầu.

Điều kiện để thay đổi người nuôi con

Sau khi bản án ly hôn có hiệu lực, nếu bạn muốn giành lại quyền nuôi con, bạn phải căn cứ vào Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Tòa án sẽ xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có một trong các căn cứ sau:

"1. Trong trường hợp có yêu cầu của cha, mẹ hoặc cá nhân, tổ chức được quy định tại khoản 5 Điều này, Tòa án có thể quyết định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con."

Việc thay đổi này chỉ được chấp nhận nếu người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện (về kinh tế, sức khỏe, đạo đức...) để chăm sóc con tốt nhất, hoặc hai bên có thỏa thuận mới phù hợp với lợi ích của trẻ. Đặc biệt, nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của con.

Quyền thăm nom và hành vi ngăn cản trái pháp luật

Người không trực tiếp nuôi con có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở theo khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Hành vi ngăn cản quyền thăm nom là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Theo Điều 56 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, người có hành vi ngăn cản quyền thăm nom, chăm sóc giữa cha mẹ và con có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

3. Lời khuyên pháp lý để bảo vệ quyền lợi cho con

Để việc giữ lại nhà cho con diễn ra thuận lợi, các bên nên ưu tiên phương án thỏa thuận và ghi nhận rõ ràng trong biên bản hòa giải tại Tòa án. Trong trường hợp có tranh chấp phức tạp về tài sản hình thành từ nhiều nguồn (như vay mượn, hỗ trợ từ cha mẹ hai bên), việc thu thập chứng cứ, hóa đơn, chứng từ là cực kỳ quan trọng để bảo vệ quyền lợi trước Tòa.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền thăm nom hoặc muốn thay đổi quyền nuôi con, hãy chủ động thu thập các bằng chứng về việc bị ngăn cản hoặc bằng chứng về việc đối phương không đảm bảo điều kiện nuôi dưỡng để yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp kịp thời theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản liên quan.

Lưu ý: Nội dung tư vấn trên mang tính chất tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm đăng bài. Để có phương án tối ưu cho trường hợp cụ thể, quý khách nên tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý.