Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến phức tạp vào thời điểm tháng 4/2020, việc các tour du lịch bị hủy bỏ hoặc trì hoãn là điều không ai mong muốn. Vấn đề pháp lý phát sinh khiến nhiều người quan tâm nhất hiện nay chính là số tiền đặt cọc đã giao cho các công ty lữ hành. Liệu khách hàng có quyền đòi lại số tiền này khi không thể thực hiện chuyến đi do ảnh hưởng của dịch bệnh?

Bản chất của việc đặt cọc trong hợp đồng dịch vụ du lịch

Theo quy định tại Điều 328 Bộ luật dân sự 2015, đặt cọc là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Cụ thể:

"Đặt cọc là việc một bên (sau đây gọi là bên đặt cọc) giao cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận đặt cọc) một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác (sau đây gọi chung là tài sản đặt cọc) trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng."

Thông thường, nếu bên đặt cọc từ chối thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc. Ngược lại, nếu bên nhận đặt cọc từ chối thì phải trả lại tài sản và một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đó (phạt cọc). Tuy nhiên, trong bối cảnh dịch bệnh, quy tắc này cần được xem xét dưới góc độ sự kiện bất khả kháng.

Covid-19 có được coi là sự kiện bất khả kháng?

Căn cứ theo khoản 1 Điều 156 Bộ luật dân sự 2015, sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép.

Dịch bệnh Covid-19 hội tụ đủ các yếu tố để được coi là sự kiện bất khả kháng:

• Tính khách quan: Dịch bệnh nằm ngoài tầm kiểm soát của cả khách hàng và công ty du lịch.
• Không thể lường trước: Tại thời điểm ký hợp đồng tour (trước khi dịch bùng phát), các bên không thể biết trước về quy mô và mức độ ảnh hưởng của đại dịch.
• Không thể khắc phục: Các lệnh cấm bay, phong tỏa, cách l xã hội là các biện pháp hành chính bắt buộc, khiến việc thực hiện tour là không thể thực hiện được trên thực tế.

Quyền lợi của khách hàng khi xảy ra sự kiện bất khả kháng

Khi Covid-19 được xác định là sự kiện bất khả kháng, hệ quả pháp lý sẽ được áp dụng theo khoản 2 Điều 351 Bộ luật dân sự 2015:

"Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác."

Điều này có nghĩa là khách hàng không bị mất tiền cọc và công ty du lịch cũng không phải chịu phạt cọc. Các bên được miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng.

Bên cạnh đó, Điều 294 Luật Thương mại 2005 cũng quy định về việc miễn trách nhiệm đối với hành vi vi phạm trong trường hợp bất khả kháng. Đặc biệt, theo khoản 2 Điều 314 Luật Thương mại 2005, khi hợp đồng bị hủy bỏ, các bên có quyền đòi lại lợi ích do việc đã thực hiện phần nghĩa vụ của mình.

Lời khuyên pháp lý cho khách hàng

Mặc dù về mặt lý thuyết, bạn có quyền đòi lại tiền cọc, nhưng thực tế các công ty du lịch cũng đang gặp khó khăn cực lớn do đã thanh toán trước cho các đối tác (hàng không, khách sạn). Vì vậy, quy trình giải quyết nên thực hiện theo các bước sau:

1. Thương lượng và đàm phán: Đây là phương án tốt nhất. Bạn có thể thỏa thuận dời ngày khởi hành hoặc chuyển đổi số tiền cọc thành voucher sử dụng dịch vụ trong tương lai khi dịch bệnh được kiểm soát.
2. Yêu cầu hoàn trả một phần: Nếu không thể dời ngày, hãy đề nghị công ty du lịch hoàn trả lại số tiền sau khi đã trừ đi các chi phí thực tế mà họ đã chi trả và có chứng từ chứng minh (ví dụ phí đặt vé máy bay không hoàn hủy).
3. Khởi kiện dân sự: Trong trường hợp công ty du lịch kiên quyết không trả lại tiền và không đưa ra được phương án giải quyết hợp lý, bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015 để bảo vệ quyền lợi của mình.

Việc nắm vững các quy định pháp luật về sự kiện bất khả kháng sẽ giúp bạn có vị thế tốt hơn trong quá trình làm việc với các đơn vị cung cấp dịch vụ du lịch, đảm bảo quyền lợi chính đáng của mình giữa mùa dịch.