Trong bối cảnh nhu cầu đi lại quốc tế ngày càng tăng cao, hộ chiếu (passport) trở thành vật bất ly thân của mỗi công dân. Tuy nhiên, một tình huống trớ trêu mà không ít người gặp phải là bị từ chối lên máy bay hoặc bị từ chối nhập cảnh chỉ vì hộ chiếu... sắp hết hạn. Vậy quy định thực tế của pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế về vấn đề này như thế nào?

Hộ chiếu gần hết hạn: Quy định của pháp luật Việt Nam

Theo quy định tại khoản 3 Điều 2 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, hộ chiếu là giấy tờ thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp cho công dân Việt Nam sử dụng để xuất cảnh, nhập cảnh, chứng minh quốc tịch và nhân thân.

Về điều kiện xuất cảnh, Điều 33 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 (được sửa đổi bởi Luật sửa đổi 2023) nêu rõ công dân Việt Nam được xuất cảnh khi có giấy tờ xuất nhập cảnh còn nguyên vẹn, còn thời hạn sử dụng.

"Công dân Việt Nam xuất cảnh phải có hộ chiếu còn nguyên vẹn, còn thời hạn sử dụng; có thị thực hoặc giấy tờ xác nhận, chứng minh được nước đến cho nhập cảnh, trừ trường hợp được miễn thị thực..."

Như vậy, về mặt lý thuyết, chỉ cần hộ chiếu của bạn còn hạn (dù chỉ còn 1 ngày) và còn nguyên vẹn thì bạn vẫn đủ điều kiện để xuất cảnh khỏi Việt Nam.

Rào cản từ quy định của nước nhập cảnh và hãng hàng không

Mặc dù pháp luật Việt Nam cho phép xuất cảnh khi hộ chiếu còn hạn, nhưng rắc rối thường đến từ phía nước nhập cảnh. Hiện nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới (đặc biệt là các nước khu vực Schengen, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc...) đều yêu cầu hộ chiếu của khách du lịch phải còn thời hạn ít nhất 06 tháng tính từ ngày nhập cảnh hoặc ngày dự kiến rời khỏi nước đó.

Tại sao lại có con số 6 tháng? Đây là khoảng thời gian dự phòng để đảm bảo rằng nếu bạn gặp sự cố (ốm đau, tai nạn, thiên tai...) và phải lưu trú lâu hơn dự kiến, hộ chiếu của bạn vẫn còn giá trị pháp lý để làm các thủ tục cần thiết hoặc để quay về nước.

Chính vì quy định này của các nước, các hãng hàng không thường sẽ từ chối làm thủ tục (check-in) cho hành khách có hộ chiếu còn hạn dưới 6 tháng để tránh việc hành khách bị từ chối nhập cảnh và hãng phải chịu trách nhiệm đưa khách quay trở lại điểm xuất phát.

Thời hạn của các loại hộ chiếu hiện nay

Căn cứ Điều 7 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, thời hạn của hộ chiếu được quy định cụ thể như sau:

• Hộ chiếu phổ thông cấp cho người từ đủ 14 tuổi trở lên: Thời hạn 10 năm và không được gia hạn.
• Hộ chiếu phổ thông cấp cho người dưới 14 tuổi: Thời hạn 05 năm và không được gia hạn.
• Hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ: Thời hạn từ 01 năm đến 05 năm; có thể được gia hạn một lần không quá 03 năm.
• Hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn: Thời hạn không quá 12 tháng và không được gia hạn.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để tránh những rủi ro không đáng có, người dân nên chủ động kiểm tra thời hạn hộ chiếu của mình. Nếu hộ chiếu còn hạn dưới 09 tháng, bạn nên thực hiện thủ tục đổi hộ chiếu mới. Hiện nay, việc đổi hộ chiếu đã trở nên rất thuận tiện thông qua Cổng dịch vụ công trực tuyến, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại.

Đừng để một sơ suất nhỏ về thời hạn giấy tờ làm hỏng kế hoạch công tác hay nghỉ dưỡng của bạn và gia đình. Hãy luôn đảm bảo hộ chiếu còn hạn trên 6 tháng trước khi đặt vé máy bay quốc tế.