Di chúc là văn bản pháp lý quan trọng nhất thể hiện ý chí cuối cùng của một người đối với tài sản của mình sau khi qua đời. Tuy nhiên, vì những lợi ích vật chất khổng lồ, không ít trường hợp người thừa kế đã bất chấp pháp luật để giả mạo chữ ký, thay đổi nội dung di chúc. Hành vi này không chỉ vi phạm đạo đức mà còn kéo theo những hệ lụy pháp lý cực kỳ nghiêm trọng, từ việc mất quyền thừa kế đến nguy cơ đối diện với án tù chung thân.

Giả chữ ký trong di chúc - "Gậy ông đập lưng ông"

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Chính vì dựa trên ý chí chủ quan, nên không phải ai trong hàng thừa kế cũng mặc nhiên được hưởng phần tài sản như mong muốn. Đây chính là động cơ dẫn đến việc giả mạo chữ ký.

Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam đã dự liệu và đưa ra những chế tài nghiêm khắc để bảo vệ ý chí của người quá cố. Cụ thể, theo điểm d khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, người có hành vi giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản sẽ không được quyền hưởng di sản.

"d) Người có hành vi giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản."

Như vậy, thay vì chiếm đoạt được tài sản, người vi phạm sẽ bị tước bỏ hoàn toàn quyền lợi mà lẽ ra họ có thể được hưởng nếu tuân thủ pháp luật.

Chế tài hành chính và hình sự: Không chỉ là phạt tiền

Bên cạnh việc mất quyền thừa kế, người giả chữ ký còn phải đối mặt với các hình phạt từ cơ quan nhà nước. Tùy vào tính chất và mức độ nghiêm trọng, hành vi này có thể bị xử lý như sau:

• Xử phạt hành chính: Nếu hành vi giả mạo chữ ký nhằm chiếm đoạt tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Đây là kịch bản tồi tệ nhất. Hành vi giả chữ ký để chiếm đoạt di sản thường cấu thành "Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản" quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015.

Khung hình phạt cho tội danh này rất rộng, từ phạt cải tạo không giam giữ đến tù chung thân nếu giá trị tài sản chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền lên đến 100 triệu đồng và tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Làm sao để lật tẩy di chúc giả mạo?

Trong thực tế, việc xác định một chữ ký là thật hay giả không hề đơn giản, nhất là khi người để lại di chúc đã qua đời. Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, những người thừa kế khác có quyền yêu cầu cơ quan chức năng tiến hành giám định.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khi có tranh chấp, đương sự có quyền yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định chữ ký, chữ viết trong di chúc. Hồ sơ yêu cầu thường bao gồm đơn yêu cầu giám định, bản gốc di chúc và các mẫu chữ ký đối chứng của người để lại di sản khi còn sống (như trên hợp đồng, giấy tờ tùy thân...).

Thời gian giám định thông thường kéo dài từ 03 đến 04 tháng. Kết luận của cơ quan giám định sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để Tòa án tuyên bố di chúc vô hiệu và xử lý người có hành vi gian dối.

Lời khuyên pháp lý

Để tránh những tranh chấp không đáng có và ngăn chặn hành vi giả mạo, người lập di chúc nên thực hiện việc công chứng hoặc chứng thực di chúc tại các tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã. Việc có sự chứng kiến của công chứng viên hoặc người có thẩm quyền sẽ đảm bảo tính khách quan và giá trị pháp lý cao nhất cho văn bản.

Nếu bạn đang nghi ngờ một bản di chúc bị giả mạo chữ ký, hãy chủ động thu thập chứng cứ và liên hệ với luật sư chuyên môn để được tư vấn thủ tục khởi kiện kịp thời, tránh việc di sản bị tẩu tán trái pháp luật.