Trong quá trình thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội hoặc thu hồi đất do vi phạm, không ít trường hợp diện tích đất sau khi thu hồi không được sử dụng hết hoặc chưa được đưa vào sử dụng ngay. Vấn đề đặt ra là số phận của những mảnh đất này sẽ đi về đâu? Liệu những người chủ cũ hoặc những hộ gia đình thiếu đất sản xuất có cơ hội được tiếp cận lại nguồn tài nguyên này?

Cơ chế quản lý quỹ đất sau khi Nhà nước thu hồi

Theo quy định tại khoản 2 Điều 68 Luật Đất đai 2013, việc quản lý và sử dụng đất sau thu hồi được phân định rõ ràng dựa trên mục đích thu hồi ban đầu:

"Điều 68. Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng; quản lý đất đã thu hồi

[...]

2. Đất đã thu hồi được giao để quản lý, sử dụng theo quy định sau đây:

a) Đất đã thu hồi theo quy định tại Điều 61 và Điều 62 của Luật này thì giao cho chủ đầu tư để thực hiện dự án đầu tư hoặc giao cho tổ chức dịch vụ công về đất đai để quản lý;

b) Đất đã thu hồi theo quy định tại Khoản 1 Điều 64 và các Điểm a, b, c và d Khoản 1 Điều 65 của Luật này thì giao cho tổ chức dịch vụ công về đất đai để quản lý, đấu giá quyền sử dụng đất."

Như vậy, đối với các dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng (theo Điều 61 và Điều 62), đất thường được giao trực tiếp cho chủ đầu tư. Tuy nhiên, với những phần diện tích dôi dư hoặc đất thu hồi do vi phạm pháp luật, Nhà nước sẽ giao cho các tổ chức dịch vụ công về đất đai (như Trung tâm Phát triển quỹ đất) quản lý để chờ phương án xử lý tiếp theo.

Cơ hội cho hộ gia đình, cá nhân tại địa phương

Một điểm đáng chú ý trong chính sách đất đai hiện nay (tính đến cuối năm 2023) là ưu tiên giải quyết nhu cầu đất sản xuất cho người dân địa phương. Đối với quỹ đất nông nghiệp thu hồi từ các trường hợp vi phạm hoặc chấm dứt việc sử dụng đất tự nguyện mà đối tượng là hộ gia đình, cá nhân ở nông thôn, pháp luật mở ra một hướng đi nhân văn.

Cụ thể, phần đất này sẽ được giao cho UBND cấp xã quản lý. Mục đích chính của quỹ đất này là để giao hoặc cho thuê đối với những hộ gia đình, cá nhân tại địa phương đang rơi vào tình trạng không có đất hoặc thiếu đất sản xuất. Điều này giúp đảm bảo an sinh xã hội và tránh lãng phí nguồn lực đất đai.

Người dân có được mua lại đất đã thu hồi?

Về mặt pháp lý, khái niệm "mua lại" đất từ Nhà nước thường được hiểu là việc được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất thông qua hình thức đấu giá hoặc xét duyệt đối tượng. Nếu bạn thuộc diện hộ gia đình thiếu đất sản xuất tại địa phương, bạn có thể làm đơn gửi UBND cấp xã để được xem xét thuê hoặc giao phần đất dôi dư này.

Tuy nhiên, quy trình này không phải là một giao dịch dân sự thông thường mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các bước:

• Xác định quỹ đất: UBND cấp xã phải rà soát và công khai quỹ đất đang quản lý.
• Xét duyệt đối tượng: Ưu tiên những hộ nghèo, hộ chính sách hoặc hộ trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhưng thiếu đất.
• Thẩm định giá: Giá đất để giao hoặc cho thuê sẽ do cơ quan có thẩm quyền quyết định dựa trên bảng giá đất và hệ số điều chỉnh tại thời điểm đó.

Lời khuyên pháp lý

Nếu gia đình bạn đang quan tâm đến một phần diện tích đất thu hồi chưa sử dụng tại địa phương, bước đầu tiên cần làm là liên hệ với bộ phận địa chính của UBND cấp xã để tìm hiểu về quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất của mảnh đất đó. Việc nắm bắt kịp thời thông tin sẽ giúp bạn thực hiện các thủ tục xin giao đất, thuê đất đúng quy định, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình.

Xem thêm: Đất nông nghiệp không sử dụng có bị thu hồi không?

Trên đây là nội dung tư vấn chuyên sâu về việc xử lý đất thu hồi không sử dụng hết dựa trên quy định của Luật Đất đai 2013. Mọi thắc mắc chi tiết xin vui lòng liên hệ để được hỗ trợ.