Trong văn hóa gia đình Việt Nam, việc cha mẹ chia đất cho con cái khi ra ở riêng không chỉ là sự hỗ trợ về kinh tế mà còn mang đậm ý nghĩa tình thân. Tuy nhiên, khi những mâu thuẫn phát sinh, câu hỏi pháp lý đặt ra là: Liệu con cái có quyền tự mình yêu cầu cha mẹ phải chia đất hay không? Câu trả lời nằm ở việc xác định nguồn gốc và quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật hiện hành.

Quyền lợi của con khi là thành viên hộ gia đình sử dụng đất

Đây là trường hợp phổ biến nhất và cũng là căn cứ pháp lý mạnh mẽ nhất để người con có thể yêu cầu tách thửa, ngay cả khi cha mẹ không đồng ý. Tuy nhiên, việc xác định một cá nhân có phải là thành viên hộ gia đình sử dụng đất hay không lại là một bài toán pháp lý không hề đơn giản.

Theo quy định tại Khoản 25 Điều 3 Luật Đất đai 2024, hộ gia đình sử dụng đất được định nghĩa như sau:

“25. Hộ gia đình sử dụng đất là những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, đang sống chung và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyển quyền sử dụng đất trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành.”

Như vậy, để được coi là có quyền chung đối với mảnh đất của gia đình, người con phải thỏa mãn đồng thời ba điều kiện: có quan hệ huyết thống/nuôi dưỡng, đang sống chung tại thời điểm xác lập quyền sử dụng đất và đặc biệt là phải có đóng góp hoặc quyền lợi chung đối với mảnh đất đó. Nếu trên Giấy chứng nhận ghi là "Hộ ông" hoặc "Hộ bà" cấp trước ngày 01/8/2024, người con có tên trong hộ khẩu thời điểm đó thường được xem là có quyền lợi liên quan.

Đáng chú ý, Điều 27 Luật Đất đai 2024 đã làm rõ quyền của nhóm người sử dụng đất. Nếu quyền sử dụng đất có thể phân chia theo phần, thành viên muốn thực hiện quyền đối với phần của mình thì phải thực hiện đăng ký biến động hoặc tách thửa theo quy định.

Trường hợp con cùng cha mẹ góp tiền mua chung đất

Một tình huống khác cũng thường xuyên xảy ra là người con đã trưởng thành, có thu nhập và cùng cha mẹ góp tiền để nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Trong trường hợp này, dù Giấy chứng nhận có thể không ghi tên người con hoặc không ghi hình thức "hộ gia đình", nhưng về bản chất đây là sở hữu chung theo phần.

Khi ra ở riêng, người con hoàn toàn có quyền yêu cầu phân chia tài sản chung tương ứng với tỷ lệ đóng góp của mình. Nếu không thể thỏa thuận được việc phân chia bằng hiện vật (tách thửa), các bên có thể thỏa thuận để một bên nhận đất và thanh toán giá trị bằng tiền cho bên còn lại.

Lời khuyên pháp lý để tránh tranh chấp gia đình

Pháp luật luôn ưu tiên sự thỏa thuận và tự nguyện giữa các thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi chính đáng và tránh những rạn nứt tình cảm không đáng có, các gia đình nên thực hiện việc tặng cho quyền sử dụng đất hoặc lập văn bản thỏa thuận phân chia tài sản rõ ràng khi con cái ra ở riêng. Việc nắm vững các quy định tại Luật Đất đai 2024 sẽ giúp các bên có cái nhìn khách quan và thượng tôn pháp luật trong việc giải quyết các vấn đề tài sản nội bộ.