Trong xã hội hiện đại, việc các cặp nam nữ lựa chọn chung sống với nhau như vợ chồng mà không thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ngày càng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, khi "cơm không lành, canh không ngọt", những rắc rối về mặt pháp lý bắt đầu nảy sinh: Liệu không có giấy kết hôn thì có được ly hôn không? Tài sản chung giải quyết thế nào? Quyền lợi của con cái ra sao? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các khía cạnh pháp lý dựa trên quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

1. Tổ chức đám cưới nhưng chưa đăng ký kết hôn có vi phạm pháp luật?

Nhiều người lo ngại rằng việc tổ chức lễ cưới rình rang, ra mắt họ hàng nhưng lại "quên" hoặc chưa muốn đăng ký kết hôn sẽ bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, pháp luật chỉ quy định về điều kiện kết hôn chứ không bắt buộc thời điểm tổ chức đám cưới phải trùng với thời điểm đăng ký kết hôn.

Điều 8. Điều kiện kết hôn
1. Nam, nữ kết hôn với nhau phải tuân theo các điều kiện sau đây:
a) Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên;
b) Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định;
c) Không bị mất năng lực hành vi dân sự;
d) Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn theo quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 5 của Luật này.

Mặc dù không bị phạt, nhưng bạn cần lưu ý rằng theo khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc kết hôn không được đăng ký theo quy định thì không có giá trị pháp lý. Điều này đồng nghĩa với việc hai bạn không được pháp luật công nhận là vợ chồng hợp pháp, dù có tổ chức đám cưới hoành tráng đến đâu.

2. Không có giấy chứng nhận kết hôn, Tòa án có giải quyết ly hôn?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều người thắc mắc. Về nguyên tắc, khi không có quan hệ hôn nhân hợp pháp thì không thể có việc "ly hôn". Tuy nhiên, để giải quyết các hệ lụy về con cái và tài sản khi hai người không còn muốn chung sống, Tòa án vẫn sẽ thụ lý đơn yêu cầu.

Căn cứ khoản 4 Điều 3 Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP:

Trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không có đăng ký kết hôn (không phân biệt có vi phạm điều kiện kết hôn hay không) và có yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật hoặc yêu cầu ly hôn thì Tòa án thụ lý, giải quyết và áp dụng Điều 9 và Điều 14 của Luật hôn nhân và gia đình tuyên bố không công nhận quan hệ hôn nhân giữa họ.

Như vậy, thay vì ra bản án cho ly hôn, Tòa án sẽ ra quyết định tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng. Đây là bước đi pháp lý cần thiết để các bên chính thức chấm dứt sự ràng buộc về mặt thực tế và giải quyết các tranh chấp phát sinh.

3. Phân chia tài sản và quyền nuôi con khi không đăng ký kết hôn

Khi không được công nhận là vợ chồng, việc phân chia tài sản sẽ không áp dụng nguyên tắc "tài sản chung của vợ chồng" (chia đôi) như thông thường. Thay vào đó, quan hệ tài sản được giải quyết theo quy định tại Điều 16 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Cụ thể, tài sản sẽ được giải quyết theo thỏa thuận của các bên. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ căn cứ vào quy định của Bộ luật Dân sự. Điều quan trọng cần lưu ý là pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và con cái, đồng thời coi công việc nội trợ là lao động có thu nhập để làm căn cứ phân chia.

Về quyền nuôi con và cấp dưỡng: Dù cha mẹ không đăng ký kết hôn, quyền và nghĩa vụ đối với con cái vẫn không thay đổi. Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng để đảm bảo điều kiện sống cho con. Tòa án sẽ căn cứ vào quyền lợi tốt nhất của đứa trẻ để quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng.

Lời khuyên pháp lý

Việc chung sống không đăng ký kết hôn mang lại nhiều rủi ro, đặc biệt là khi phát sinh tranh chấp tài sản hoặc quyền thừa kế. Để bảo vệ quyền lợi bản thân, các cặp đôi nên thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn theo đúng quy định. Trong trường hợp đã chung sống và muốn chấm dứt, hãy thu thập đầy đủ các chứng cứ về tài sản riêng, tài sản đóng góp chung và các giấy tờ liên quan đến con cái để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Nội dung tư vấn trên đây dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm tháng 04/2023. Nếu bạn đang gặp phải tình huống tương tự, hãy liên hệ với chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ chi tiết nhất.