Tình trạng "gạo nấu thành cơm", tổ chức đám cưới linh đình nhưng vì nhiều lý do mà chưa kịp ra Ủy ban nhân dân đăng ký kết hôn là chuyện không hề hiếm gặp trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, rắc rối pháp lý sẽ nảy sinh khi một trong hai người chẳng may vướng vào vòng lao lý và bị tạm giữ, tạm giam. Câu hỏi đặt ra là: Liệu người "vợ hờ" hoặc "chồng hờ" có được vào thăm gặp người yêu đang bị giam giữ hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến năm 2020.

1. Quy định về đối tượng được thăm gặp người bị tạm giữ, tạm giam

Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Thông tư 34/2017/TT-BCA do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành, việc tổ chức cho người bị tạm giữ, người bị tạm giam gặp thân nhân được thực hiện theo quy định của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam.

Cụ thể, khoản 8 Điều 3 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015 định nghĩa rõ về "thân nhân" như sau:

"Thân nhân của người bị tạm giữ, người bị tạm giam là người có quan hệ ông bà nội, ông bà ngoại; bố mẹ đẻ, bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ, bố mẹ chồng; vợ, chồng; anh chị em ruột hoặc con đẻ, con nuôi, con dâu, con rể với người bị tạm giữ, người bị tạm giam; cháu ruột với người bị tạm giữ, người bị tạm giam mà người bị tạm giữ, người bị tạm giam là ông bà nội, ông bà ngoại."

Như vậy, về nguyên tắc, chỉ những người có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ hôn nhân, nuôi dưỡng được pháp luật thừa nhận mới được coi là thân nhân và có quyền thăm gặp.

2. Tại sao chưa đăng ký kết hôn lại bị từ chối thăm gặp?

Trong trường hợp hai người mới chỉ tổ chức lễ cưới mà chưa đăng ký kết hôn, pháp luật hôn nhân gia đình có quy định rất khắt khe. Theo khoản 5 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của Luật này về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn."

Do đó, nếu không có Giấy chứng nhận kết hôn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp, hai bạn vẫn chưa được coi là vợ chồng hợp pháp. Khi đến trại tạm giam, nếu bạn tự nhận là "vợ" nhưng không xuất trình được giấy tờ chứng minh quan hệ, cán bộ quản giáo có quyền từ chối cho thăm gặp để đảm bảo an ninh và đúng quy định pháp luật.

3. Giải pháp pháp lý: Làm sao để được thăm gặp khi chưa có giấy kết hôn?

Mặc dù quy định về "thân nhân" khá chặt chẽ, nhưng pháp luật vẫn mở ra một "cánh cửa" cho các trường hợp thực tế đặc thù. Tại khoản 2 Điều 4 Thông tư 34/2017/TT-BCA có hướng dẫn:

"Trường hợp người đến thăm gặp không có giấy tờ chứng minh quan hệ thì phải có đơn đề nghị, có xác nhận của Ủy ban nhân dân hoặc cơ quan có thẩm quyền; trường hợp người đến thăm gặp không có giấy tờ tùy thân thì đơn đề nghị thăm gặp phải dán ảnh và đóng dấu giáp lai vào ảnh."

Lời khuyên cho bạn:

• Xin xác nhận của địa phương: Bạn nên làm đơn trình bày về mối quan hệ thực tế (đã tổ chức đám cưới, đang chung sống như vợ chồng) và xin xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi hai bạn cư trú.
• Sự đồng ý của cơ quan thụ lý vụ án: Việc thăm gặp người bị tạm giữ, tạm giam còn phụ thuộc vào sự đồng ý của cơ quan đang thụ lý vụ án (Công an, Viện kiểm sát). Nếu việc thăm gặp không gây cản trở cho quá trình điều tra, họ có thể xem xét giải quyết.
• Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ tùy thân: Khi đi thăm, ngoài đơn có xác nhận, bạn bắt buộc phải mang theo Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng.

Tóm lại, dù chưa đăng ký kết hôn, bạn vẫn có cơ hội được thăm gặp nếu thực hiện đúng các thủ tục xin xác nhận quan hệ thực tế từ chính quyền địa phương. Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ nghiêm túc các hướng dẫn của cán bộ quản lý trại giam.