Sự thay đổi mang tính bước ngoặt của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã đưa hàng triệu chủ hộ kinh doanh vào diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Đây không chỉ là quyền lợi về an sinh lâu dài mà còn là trách nhiệm pháp lý bắt buộc. Vậy nếu "quên" hoặc cố tình không đóng, chủ hộ kinh doanh sẽ phải đối mặt với những rủi ro gì?

Bước ngoặt từ ngày 01/7/2025: Chủ hộ kinh doanh không còn đứng ngoài cuộc

Trước đây, theo quy định cũ, chủ hộ kinh doanh cá thể thường chỉ tham gia BHXH tự nguyện nếu có nhu cầu. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2025, theo điểm m khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh chính thức trở thành đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Điều này đồng nghĩa với việc, bên cạnh trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động (nếu có thuê mướn), bản thân chủ hộ cũng phải thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho chính mình theo quy định của Chính phủ.

Thế nào là hành vi trốn đóng BHXH theo luật mới?

Luật mới quy định rất khắt khe về việc thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm. Theo Điều 39 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc bao gồm:

"1. Trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp sau đây để không đóng hoặc đóng không đầy đủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động: ... d) Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký bảo hiểm xã hội bắt buộc sau 60 ngày kể từ ngày đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc chậm nhất..."

Như vậy, nếu quá thời hạn quy định mà chủ hộ kinh doanh không đăng ký hoặc không đóng đủ số tiền bảo hiểm, cơ quan BHXH sẽ tiến hành đôn đốc và công khai thông tin vi phạm trên Cổng thông tin điện tử.

Mức phạt "khủng" nào đang chờ đợi nếu vi phạm?

Việc không tuân thủ quy định đóng BHXH không chỉ dừng lại ở việc bị nhắc nhở. Căn cứ theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức xử phạt đối với hành vi này là rất nghiêm khắc:

• Phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc tại thời điểm lập biên bản (tối đa không quá 75.000.000 đồng) đối với hành vi không đóng BHXH cho toàn bộ người lao động.
• Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngoài việc nộp phạt, chủ hộ kinh doanh còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như: Buộc đóng đủ số tiền BHXH còn thiếu và nộp khoản tiền lãi bằng 02 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân của năm trước liền kề tính trên số tiền và thời gian chậm đóng.

Lời khuyên cho các chủ hộ kinh doanh

Việc đưa chủ hộ kinh doanh vào diện đóng BHXH bắt buộc là một bước tiến trong việc mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội, giúp chủ hộ có cơ hội hưởng các chế độ hưu trí, tử tuất và chăm sóc y tế khi về già. Để tránh những rắc rối pháp lý và các khoản phạt không đáng có, các chủ hộ kinh doanh cần chủ động tìm hiểu quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và thực hiện đăng ký đóng BHXH đúng thời hạn từ ngày 01/7/2025.