Sau khi ly hôn, việc giành được quyền nuôi con là một hành trình gian nan, nhưng việc thực tế được nuôi dưỡng con lại đôi khi còn khó khăn hơn nếu bên kia cố tình không hợp tác. Tình trạng chồng cũ hoặc người thân giữ con, không giao con theo bản án đã có hiệu lực pháp luật là vấn đề nhức nhối, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và quyền lợi của trẻ em.

Căn cứ pháp lý về việc giao người chưa thành niên cho người nuôi dưỡng

Trong bối cảnh pháp luật hiện hành tính đến đầu năm 2024, việc thi hành bản án về quyền nuôi con được điều chỉnh chặt chẽ bởi Luật thi hành án dân sự 2008. Khi một bên không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ giao con, cơ quan thi hành án sẽ can thiệp theo quy trình nghiêm ngặt.

Nỗi trăn trở của người mẹ khi quyền nuôi con bị xâm phạm (ảnh minh họa)

Cụ thể, tại Điều 120 Luật thi hành án dân sự 2008 quy định về việc cưỡng chế giao người chưa thành niên như sau:

Điều 120. Cưỡng chế giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng theo bản án, quyết định

1. Chấp hành viên ra quyết định buộc giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng theo bản án, quyết định. Trước khi cưỡng chế giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng, Chấp hành viên phối hợp với chính quyền địa phương, tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương đó thuyết phục đương sự tự nguyện thi hành án.

2. Trường hợp người phải thi hành án hoặc người đang trông giữ người chưa thành niên không giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng thì Chấp hành viên ra quyết định phạt tiền, ấn định thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định phạt tiền để người đó giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng. Hết thời hạn đã ấn định mà người đó không thực hiện thì Chấp hành viên tiến hành cưỡng chế buộc giao người chưa thành niên hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án.

Quy trình xử lý khi đối phương không giao con

Bước 1: Gửi đơn yêu cầu thi hành án

Ngay khi bản án có hiệu lực và người chồng không tự nguyện giao con, bạn cần làm đơn yêu cầu thi hành án gửi đến Chi cục Thi hành án dân sự nơi người chồng cư trú. Đây là bước khởi đầu quan trọng để kích hoạt bộ máy pháp lý bảo vệ quyền lợi của bạn.

Bước 2: Vận động và thuyết phục

Pháp luật Việt Nam luôn ưu tiên sự tự nguyện và ổn định tâm lý cho trẻ em. Do đó, Chấp hành viên sẽ phối hợp với UBND xã/phường, Hội Phụ nữ hoặc các tổ chức đoàn thể để gặp gỡ, giải thích và thuyết phục người chồng. Mục tiêu là để họ hiểu rằng việc chấp hành án không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là vì lợi ích tốt nhất của con trẻ.

Cơ quan chức năng làm việc với đương sự để thuyết phục giao con tự nguyện (ảnh minh họa)

Bước 3: Xử phạt hành chính và ấn định thời hạn cuối cùng

Nếu sau khi thuyết phục mà người chồng vẫn ngoan cố, Chấp hành viên sẽ ra quyết định phạt tiền. Đây là biện pháp răn đe kinh tế đầu tiên. Đồng thời, họ sẽ ấn định một thời hạn cuối cùng (thường là 05 ngày làm việc) để thực hiện việc giao con.

Hệ quả pháp lý nghiêm trọng: Truy cứu trách nhiệm hình sự

Nhiều người lầm tưởng rằng việc không giao con chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính. Tuy nhiên, nếu đã bị cưỡng chế hoặc xử phạt mà vẫn tiếp tục vi phạm, người chồng có thể đối mặt với án tù. Theo quy định tại Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), hành vi không chấp hành bản án có thể bị truy cứu về "Tội không chấp hành án".

Việc cố tình che giấu con, di chuyển con đi nơi khác nhằm trốn tránh việc thi hành án là những tình tiết tăng nặng và có thể dẫn đến việc bị khởi tố hình sự. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lý lịch tư pháp của người cha mà còn gây ra những tổn thương không đáng có cho đứa trẻ khi phải chứng kiến cảnh cha mình bị xử lý pháp luật.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Trong mọi trường hợp, hãy giữ bình tĩnh và thu thập đầy đủ bằng chứng về việc đối phương không hợp tác (tin nhắn, ghi âm, biên bản làm việc của tổ dân phố...). Đừng tự ý dùng vũ lực để giành lại con vì điều đó có thể khiến bạn vi phạm pháp luật và làm tình hình thêm căng thẳng.

Hãy kiên trì phối hợp với cơ quan thi hành án. Sự can thiệp của pháp luật là lá chắn vững chắc nhất để đưa con về vòng tay của người mẹ theo đúng công lý đã được tuyên.