Chế độ tử tuất là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng, nhằm chia sẻ khó khăn tài chính và ổn định cuộc sống cho thân nhân người lao động khi họ không may qua đời. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào thân nhân cũng được hưởng trợ cấp hàng tháng, và ngược lại, có những trường hợp bắt buộc phải nhận trợ cấp một lần. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định này dựa trên bối cảnh pháp luật năm 2021.

* Lưu ý: Phạm vi bài viết tập trung vào trường hợp người lao động có toàn thời gian tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc.

Thân nhân người lao động cần nắm rõ quyền lợi về chế độ tử tuất để đảm bảo an sinh (ảnh minh họa)

1. Đối tượng nào khi qua đời thì thân nhân được hưởng chế độ tử tuất?

Theo quy định tại các Điều 66, Điều 67 và Điều 69 của Luật Bảo hiểm xã hội 2014, khi người lao động thuộc các nhóm sau đây chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết, thân nhân của họ sẽ được xem xét giải quyết chế độ tử tuất:

• Người lao động đang đóng BHXH hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH mà đã có thời gian đóng từ đủ 12 tháng trở lên.
• Người lao động chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc chết trong thời gian điều trị do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
• Người đang hưởng lương hưu; người đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng đã nghỉ việc.

2. Khi nào thân nhân được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng?

Để được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng, cả người lao động và thân nhân đều phải đáp ứng những điều kiện khắt khe được quy định tại Điều 67 Luật Bảo hiểm xã hội 2014.

Điều kiện đối với người lao động

Người lao động khi chết phải thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 67:

"1. Các trường hợp quy định tại Điều 66 của Luật này khi chết thì thân nhân được hưởng trợ cấp tuất hằng tháng bao gồm:
a) Đã đóng bảo hiểm xã hội đủ 15 năm trở lên nhưng chưa hưởng bảo hiểm xã hội một lần;
b) Đang hưởng lương hưu;
c) Chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;
d) Đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng với mức suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên."

Điều kiện đối với thân nhân

Thân nhân của những người nêu trên phải không có thu nhập hoặc có thu nhập hằng tháng nhưng thấp hơn mức lương cơ sở (năm 2021 là 1,49 triệu đồng/tháng). Các đối tượng cụ thể bao gồm:

• Con: Chưa đủ 18 tuổi; hoặc từ đủ 18 tuổi trở lên nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; hoặc con đẻ chết mà người mẹ đang mang thai.
• Vợ/Chồng: Vợ từ đủ 55 tuổi trở lên, chồng từ đủ 60 tuổi trở lên; hoặc dưới độ tuổi này nhưng bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
• Cha đẻ, mẹ đẻ, cha đẻ của vợ hoặc chồng, mẹ đẻ của vợ hoặc chồng: Từ đủ 60 tuổi trở lên đối với nam, 55 tuổi trở lên đối với nữ; hoặc dưới độ tuổi này nhưng bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Cán bộ BHXH hướng dẫn thân nhân làm thủ tục hưởng chế độ tử tuất (ảnh minh họa)

3. Khi nào thân nhân được hưởng trợ cấp tuất một lần?

Trợ cấp tuất một lần thường được áp dụng cho các trường hợp không đủ điều kiện hưởng hàng tháng hoặc theo nguyện vọng của gia đình. Cụ thể, theo Điều 69 Luật Bảo hiểm xã hội 2014:

• Người lao động chết không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 67.
• Người lao động chết thuộc trường hợp hưởng tuất hàng tháng nhưng không có thân nhân đủ điều kiện hưởng theo quy định tại khoản 2 Điều 67.
• Thân nhân thuộc diện hưởng tuất hàng tháng nhưng có nguyện vọng nhận trợ cấp một lần (trừ trường hợp con dưới 06 tuổi, con hoặc vợ/chồng bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên).
• Trường hợp người lao động chết mà không có thân nhân thì trợ cấp tuất một lần được thực hiện theo quy định của pháp luật về thừa kế.

4. Quyền lựa chọn giữa hưởng hàng tháng và một lần

Đây là điểm mà nhiều gia đình quan tâm. Theo khoản 3 Điều 69 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, thân nhân đủ điều kiện hưởng tuất hàng tháng có quyền lựa chọn nhận tuất một lần, ngoại trừ các đối tượng đặc biệt cần được bảo vệ dài hạn là:

• Con dưới 06 tuổi.
• Con hoặc vợ hoặc chồng bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Việc lựa chọn này cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên nhu cầu tài chính tức thời và sự ổn định lâu dài. Trợ cấp hàng tháng giúp đảm bảo nguồn thu nhập ổn định cho người già và trẻ nhỏ, trong khi trợ cấp một lần có thể giúp gia đình giải quyết các công việc cấp bách trước mắt.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về chế độ tử tuất năm 2021. Việc nắm vững các quy định pháp luật không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng mà còn là cách để chúng ta chuẩn bị tốt nhất cho những tình huống không mong muốn trong cuộc sống.