Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ vào năm 2019, hình thức mua sắm trực tuyến mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Tình trạng người mua đã chuyển khoản thanh toán nhưng người bán "biến mất" hoặc gửi hàng không đúng quảng cáo diễn ra khá phổ biến. Vậy dưới góc độ pháp lý, hành vi này bị xử lý như thế nào và người bị hại cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

1. Dấu hiệu tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng

Hành vi hứa hẹn bán hàng, yêu cầu khách hàng chuyển tiền trước rồi sau đó cắt đứt liên lạc, không giao hàng như cam kết là thủ đoạn gian dối điển hình. Theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017), tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được xác định khi người phạm tội dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác.

Điều 174. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm: [...]

Như vậy, nếu số tiền bị chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng trở lên, đối tượng thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp số tiền dưới 2.000.000 đồng nhưng đối tượng đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự thì vẫn có thể bị xử lý hình sự.

2. Quy trình tố giác tội phạm để đòi lại tiền

Khi nhận thấy mình bị lừa đảo, người bị hại không nên giữ tâm lý buông xuôi vì số tiền nhỏ. Việc tố giác không chỉ giúp cá nhân có cơ hội đòi lại tiền mà còn giúp cơ quan chức năng ngăn chặn các hành vi tương tự trong xã hội.

Bước 1: Thu thập chứng cứ

Người bị hại cần lưu trữ toàn bộ các bằng chứng liên quan bao gồm: nội dung tin nhắn trao đổi, ảnh chụp màn hình bài đăng bán hàng, biên lai chuyển tiền ngân hàng, số điện thoại và thông tin tài khoản của đối tượng lừa đảo.

Bước 2: Gửi đơn tố giác

Căn cứ Điều 144 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, công dân có quyền tố giác tội phạm tại Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc các cơ quan, tổ chức khác. Thông thường, bạn nên gửi đơn đến Cơ quan Công an cấp huyện nơi bạn cư trú hoặc nơi đối tượng lừa đảo cư trú (nếu biết rõ địa chỉ).

Bước 3: Chờ kết quả xác minh

Theo quy định tại khoản 1 Điều 147 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, Cơ quan điều tra phải kiểm tra, xác minh nguồn tin và quyết định việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Trường hợp vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp thì thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng.

3. Lời khuyên pháp lý để tránh sập bẫy lừa đảo online

Để tự bảo vệ mình trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, người tiêu dùng nên lưu ý:

• Ưu tiên mua hàng tại các sàn thương mại điện tử uy tín có chính sách bảo vệ người mua.
• Kiểm tra kỹ thông tin người bán, đánh giá của các khách hàng trước đó.
• Hạn chế chuyển khoản 100% giá trị đơn hàng cho những cá nhân lạ trên mạng xã hội khi chưa nhận được hàng.
• Sử dụng các hình thức thanh toán khi nhận hàng (COD) để đảm bảo an toàn.

Nếu bạn đang là nạn nhân của một vụ lừa đảo, hãy mạnh dạn thực hiện quyền tố giác của mình theo đúng trình tự pháp luật để bảo vệ công lý và quyền lợi cá nhân.