Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp một cá nhân rơi vào hoàn cảnh ngặt nghèo khi bị kẻ xấu đe dọa, ép buộc phải thực hiện hành vi tước đoạt mạng sống của người khác. Câu hỏi đặt ra là: Trong bối cảnh bị dồn vào đường cùng, nếu thực hiện hành vi giết người theo lệnh của kẻ khác, bạn là nạn nhân hay là tội phạm? Pháp luật Việt Nam, cụ thể là Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), có những quy định rất khắt khe nhưng cũng đầy tính nhân văn để phân định rạch ròi trách nhiệm trong những tình huống này.

Bị ép buộc giết người có được miễn trách nhiệm hình sự không?

Nhiều người lầm tưởng rằng khi bị đe dọa tính mạng (ví dụ: bị kề dao vào cổ ép phải giết người khác), họ sẽ được miễn trách nhiệm hình sự vì không có sự lựa chọn. Tuy nhiên, theo quan điểm pháp lý tại thời điểm năm 2021, hành vi này thường không thuộc trường hợp miễn trách nhiệm hình sự nếu không đủ căn cứ xác định người thực hiện hoàn toàn mất khả năng lựa chọn cách xử sự khác.

Pháp luật yêu cầu mỗi cá nhân phải có trách nhiệm bảo vệ tính mạng của người khác như bảo vệ chính mình. Nếu bạn có điều kiện để phản kháng, kêu cứu hoặc tìm kiếm sự trợ giúp từ cơ quan chức năng mà vẫn chọn cách thực hiện hành vi giết người để bảo toàn lợi ích cá nhân, bạn vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Hành vi này đã thỏa mãn đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm về mặt khách quan (hành vi tước đoạt mạng sống) và mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp hoặc gián tiếp).

Truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 123 Bộ luật Hình sự

Người thực hiện hành vi giết người dưới sự ép buộc vẫn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội giết người. Căn cứ theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015, khung hình phạt cho tội danh này là cực kỳ nghiêm khắc.

"Điều 123. Tội giết người

1. Người nào giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình: [...]

2. Phạm tội không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm. [...]"

Việc bị ép buộc không làm thay đổi bản chất tội danh nhưng sẽ là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quan trọng. Tòa án sẽ xem xét mức độ bị cưỡng bức, trạng thái tâm lý và hoàn cảnh cụ thể để quyết định mức án phù hợp, có thể áp dụng mức hình phạt thấp nhất của khung hình phạt hoặc dưới mức thấp nhất của khung hình phạt nếu có nhiều tình tiết giảm nhẹ khác.

Trách nhiệm của kẻ chủ mưu, ép buộc

Đối với kẻ đứng sau giật dây, đe dọa hoặc dùng vũ lực ép buộc người khác giết người, pháp luật quy định hình phạt còn nghiêm khắc hơn. Đối tượng này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò là chủ mưu, cầm đầu trong vụ án có đồng phạm. Tình tiết "ép buộc người khác phạm tội" là một tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự được quy định rõ ràng.

Trong nhiều trường hợp, kẻ ép buộc có thể phải chịu mức án cao nhất là tử hình, ngay cả khi họ không trực tiếp ra tay, bởi hành vi của họ thể hiện sự nguy hiểm cực độ cho xã hội và sự coi thường pháp luật.

Lời khuyên pháp lý từ chuyên gia

Nếu bạn đang rơi vào tình huống bị đe dọa hoặc ép buộc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, hãy ghi nhớ:

• Tìm mọi cách trì hoãn: Kéo dài thời gian để tìm cơ hội thoát thân hoặc báo tin cho người khác.
• Liên hệ cơ quan chức năng: Ngay khi có thể, hãy trình báo với Công an hoặc chính quyền địa phương. Việc chủ động trình báo và ngăn chặn hậu quả sẽ là căn cứ quan trọng để được miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm.
• Lưu lại bằng chứng: Các tin nhắn đe dọa, ghi âm hoặc vật chứng liên quan đến việc bị ép buộc sẽ là "lá bùa hộ mệnh" cho bạn trước tòa.

Pháp luật luôn có sự khoan hồng đối với những người thực sự bị dồn vào đường cùng nhưng cũng vô cùng nghiêm khắc với những hành vi xâm phạm đến tính mạng con người. Đừng để sự sợ hãi nhất thời biến bạn từ một nạn nhân thành một tội phạm giết người.

Nội dung bài viết được tư vấn dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm tháng 08/2021. Nếu quý khách có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến hình sự hoặc cần hỗ trợ pháp lý khẩn cấp, vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư chuyên nghiệp để được tư vấn kịp thời.