Tình trạng các phương tiện cá nhân, xe gia đình chở hàng hóa bị lực lượng chức năng dừng xe kiểm tra và yêu cầu chứng minh hoạt động không nhằm mục đích kinh doanh vận tải đang trở thành vấn đề nóng. Đặc biệt, kể từ khi Nghị định 10/2020/NĐ-CP có hiệu lực, ranh giới giữa việc chở hàng cá nhân và kinh doanh vận tải đôi khi khiến người dân lúng túng khi đối diện với Cảnh sát giao thông (CSGT).

Thế nào là kinh doanh vận tải theo quy định pháp luật?

Để biết mình có vi phạm hay không, trước hết cần hiểu rõ định nghĩa về hoạt động kinh doanh vận tải. Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 10/2020/NĐ-CP:

"Kinh doanh vận tải bằng xe ô tô là việc thực hiện ít nhất một trong các công đoạn chính của hoạt động vận tải (trực tiếp điều hành phương tiện, lái xe hoặc quyết định giá cước vận tải) để vận chuyển hành khách, hàng hóa trên đường bộ nhằm mục đích sinh lợi."

Như vậy, yếu tố then chốt để xác định có kinh doanh vận tải hay không chính là "mục đích sinh lợi". Nếu bạn chở đồ đạc chuyển nhà, chở nông sản từ vườn nhà lên biếu người thân hoặc chở hàng hóa phục vụ sinh hoạt gia đình mà không thu tiền cước, bạn hoàn toàn không thuộc đối tượng phải đăng ký kinh doanh vận tải.

Dấu hiệu nhận biết và áp lực từ việc đổi biển số vàng

Thông thường, các loại xe kinh doanh vận tải phải tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt như: lắp thiết bị giám sát hành trình, dán phù hiệu và đặc biệt là phải đổi sang biển kiểm soát màu vàng theo Thông tư 58/2020/TT-BCA. Tuy nhiên, thực tế có những trường hợp xe biển trắng (xe cá nhân) vẫn lén lút chở hàng thuê lấy tiền, dẫn đến việc lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra các xe có dấu hiệu nghi vấn.

Điều này vô tình gây áp lực lên những người dân thực sự chỉ chở hàng cho gia đình. Khi bị dừng xe, nhiều tài xế cảm thấy lo lắng vì không biết phải đưa ra giấy tờ gì để chứng minh món hàng trên xe là của mình chứ không phải hàng chở thuê.

Ai có trách nhiệm chứng minh vi phạm?

Đây là điểm mấu chốt mà mọi tài xế cần nắm vững để bảo vệ mình. Theo nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam được quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012:

"Người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính. Cá nhân, tổ chức bị xử phạt có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp chứng minh mình không vi phạm hành chính."

Điều này có nghĩa là CSGT muốn xử phạt bạn lỗi "Kinh doanh vận tải không phép" hoặc "Không gắn phù hiệu" thì họ phải là người đưa ra bằng chứng chứng minh bạn đang thu tiền cước vận chuyển. Bằng chứng có thể là hợp đồng vận chuyển, vận đơn, hoặc lời khai của chủ hàng về việc trả tiền thuê xe.

Lời khuyên pháp lý để tránh bị phạt oan

Dù trách nhiệm chứng minh thuộc về cơ quan chức năng, nhưng để quá trình làm việc nhanh chóng và tránh phiền hà, bạn nên chủ động thực hiện các bước sau:

• Giữ hóa đơn, chứng từ: Nếu chở hàng mới mua, hãy giữ lại hóa đơn giá trị gia tăng hoặc phiếu xuất kho ghi tên người mua là bạn hoặc người thân trong gia đình.
• Giải thích rõ ràng: Trình bày cụ thể mục đích vận chuyển, mối quan hệ với chủ hàng (nếu hàng không phải của mình nhưng chở giúp người thân).
• Sử dụng quyền tự chứng minh: Bạn có thể cho cán bộ kiểm tra danh bạ điện thoại, tin nhắn trao đổi với người thân để xác nhận việc chở đồ giúp, không có giao dịch tiền bạc.

Trong trường hợp CSGT không có bằng chứng cụ thể nhưng vẫn kiên quyết lập biên bản xử phạt theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP, bạn có quyền ghi ý kiến vào biên bản là "Tôi không đồng ý với lỗi vi phạm vì đây là hàng hóa gia đình, không kinh doanh vận tải". Sau đó, bạn có quyền thực hiện khiếu nại quyết định xử phạt theo quy định của pháp luật về khiếu nại.

Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp quý độc giả tự tin hơn khi tham gia giao thông và bảo vệ được quyền lợi hợp pháp của mình trước những tình huống kiểm tra hành chính.