Tệ nạn ma túy luôn là một trong những vấn đề nhức nhối, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự và đời sống xã hội. Nhằm tăng cường tính răn đe và nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tệ nạn này, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có những điều chỉnh vô cùng mạnh mẽ. Đặc biệt, đối với hành vi tái phạm sử dụng trái phép chất ma túy, người vi phạm không chỉ dừng lại ở việc bị xử phạt hành chính mà phải đối diện với những chế tài hình sự vô cùng nghiêm khắc.

Vậy theo quy định pháp luật hiện hành áp dụng trong năm 2026, hành vi tái phạm sử dụng trái phép chất ma túy bị phạt tù bao nhiêu năm? Những hành vi nào bị nghiêm cấm và trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng trong việc đẩy lùi quốc nạn này được quy định ra sao? Hãy cùng Hệ thống Pháp luật phân tích chi tiết qua bài viết dưới đây.

Phiên tòa xét xử lưu động đối tượng tái phạm sử dụng trái phép chất ma túy (ảnh minh họa)

1. Tái phạm sử dụng trái phép chất ma túy bị phạt tù bao nhiêu năm?

Để giải quyết triệt để tình trạng người nghiện, người sử dụng ma túy phớt lờ các biện pháp giáo dục, cai nghiện, Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 đã bổ sung một tội danh hoàn toàn mới vào Bộ luật Hình sự 2015. Cụ thể, theo quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự 2015 (được bổ sung bởi khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025), Tội sử dụng trái phép chất ma túy được quy định cụ thể như sau:

Các trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội sử dụng trái phép chất ma túy

Người nào sử dụng trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm:

• Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy 2025;
• Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy 2025;
• Đang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy 2025;
• Đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy 2025.

Mức hình phạt đối với hành vi tái phạm

"2. Tái phạm về tội này thì bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm."

Như vậy, căn cứ theo quy định pháp luật nêu trên, nếu một người đã bị kết án về Tội sử dụng trái phép chất ma túy mà chưa được xóa án tích nhưng lại tiếp tục thực hiện hành vi này (được xác định là tái phạm), mức hình phạt áp dụng sẽ nghiêm khắc hơn rất nhiều, cụ thể là phạt tù từ 03 năm đến 05 năm.

Tình huống giả định minh họa:
Anh Nguyễn Văn A (ngụ tại TP. HCM) đang trong thời gian quản lý sau cai nghiện tại địa phương. Vào tháng 3/2026, cơ quan chức năng phát hiện anh A tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy (shisha điện tử có pha trộn tinh chất cần sa tổng hợp). Do đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện, hành vi của anh A đã đủ yếu tố cấu thành Tội sử dụng trái phép chất ma túy theo khoản 1 Điều 256a Bộ luật Hình sự 2015 và anh bị tuyên phạt 02 năm tù. Sau khi chấp hành xong hình phạt tù trở về địa phương, chưa được xóa án tích, anh A lại tiếp tục bị bắt quả tang khi đang sử dụng ma túy đá. Lúc này, hành vi của anh A được xác định là "tái phạm" và anh sẽ phải đối diện với khung hình phạt từ 03 năm đến 05 năm tù giam theo khoản 2 của điều luật này.

Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về phòng chống ma túy đóng vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa tái nghiện (ảnh minh họa)

2. Những hành vi nào bị nghiêm cấm trong phòng chống ma túy?

Bên cạnh các chế tài hình sự nghiêm khắc, Luật Phòng, chống ma túy 2025 cũng quy định rõ ràng các ranh giới đỏ mà mọi tổ chức, cá nhân tuyệt đối không được phép bước qua. Theo quy định tại Điều 5 Luật Phòng, chống ma túy 2025, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

• Trồng cây có chứa chất ma túy, hướng dẫn trồng cây có chứa chất ma túy dưới mọi hình thức.
• Nghiên cứu, giám định, kiểm nghiệm, kiểm định, sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, bảo quản, tồn trữ, mua bán, phân phối, xử lý, trao đổi, xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập, quá cảnh trái phép chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, nguyên liệu làm thuốc là dược chất gây nghiện, dược chất hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc, thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có chứa chất ma túy, tiền chất.
• Chiếm đoạt chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, nguyên liệu làm thuốc là dược chất gây nghiện, dược chất hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc, thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có chứa chất ma túy, tiền chất.
• Giao nhận, quản lý, kiểm soát, lưu giữ, cấp phát, bảo quản chất ma túy, tiền chất trái quy định của pháp luật; cho phép người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện hoặc thuốc hướng thần trái quy định của pháp luật.
• Sử dụng, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy; chứa chấp, hỗ trợ việc sử dụng trái phép chất ma túy.
• Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy.
• Cản trở việc xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể, xác định tình trạng nghiện ma túy, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, cai nghiện ma túy, quản lý sau cai nghiện ma túy.
• Trả thù hoặc cản trở người thực thi nhiệm vụ phòng, chống ma túy, người tham gia phòng, chống ma túy.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn, nghề nghiệp để vi phạm pháp luật về phòng, chống ma túy.
• Hướng dẫn sản xuất, sử dụng trái phép chất ma túy; quảng cáo, tiếp thị chất ma túy dưới mọi hình thức, đặc biệt là trên không gian mạng.
• Kỳ thị người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện ma túy, người sau cai nghiện ma túy nhằm tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng.

3. Trách nhiệm của cá nhân, gia đình và cộng đồng trong phòng chống ma túy

Cuộc chiến với ma túy không phải là nhiệm vụ riêng của lực lượng công an hay các cơ quan chức năng, mà đòi hỏi sự chung tay, góp sức của toàn xã hội. Điều 6 Luật Phòng, chống ma túy 2025 đã luật hóa trách nhiệm của cá nhân, gia đình và cộng đồng như sau:

• Tuyên truyền, giáo dục: Chủ động tuyên truyền, giáo dục các thành viên trong gia đình, người thân về tác hại khôn lường của ma túy; thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về phòng, chống ma túy; quản lý chặt chẽ, ngăn chặn kịp thời không để thành viên trong gia đình sa ngã vào tệ nạn ma túy.
• Tuân thủ chỉ định y tế: Thực hiện đúng chỉ định của người có thẩm quyền về sử dụng thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, thuốc thú y có chứa chất ma túy, tiền chất để tránh tình trạng lạm dụng hoặc vô tình vi phạm pháp luật.
• Hợp tác với cơ quan chức năng: Tích cực hợp tác với cơ quan chức năng trong đấu tranh với tội phạm và tệ nạn ma túy; tham gia quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy tại địa phương; hỗ trợ hoạt động cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, cai nghiện tại cơ sở chuyên nghiệp và điều trị nghiện bằng thuốc thay thế; theo dõi, giúp đỡ người sau cai nghiện ma túy xóa bỏ mặc cảm, hòa nhập cộng đồng và phòng, chống tái nghiện.
• Tố giác tội phạm: Cung cấp kịp thời, chính xác các thông tin về tội phạm, tệ nạn ma túy và việc trồng cây có chứa chất ma túy cho cơ quan công an hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền; tích cực tham gia phong trào xóa bỏ cây có chứa chất ma túy do chính quyền địa phương tổ chức.

Tóm lại, việc bổ sung Tội sử dụng trái phép chất ma túy và tăng nặng hình phạt đối với hành vi tái phạm tại Bộ luật Hình sự 2015 là bước đi quyết liệt và cần thiết của Nhà nước ta trong bối cảnh hiện nay. Mỗi người dân cần tự trang bị kiến thức pháp luật, nâng cao cảnh giác và có trách nhiệm bảo vệ bản thân, gia đình trước hiểm họa ma túy.