Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp cha mẹ khi lập di chúc đã vô tình hoặc hữu ý không để lại tài sản cho một người con nào đó. Điều này thường dẫn đến những tranh chấp gia đình căng thẳng và nỗi lo lắng về việc mất đi quyền lợi chính đáng. Tuy nhiên, liệu việc không có tên trong di chúc có đồng nghĩa với việc bạn hoàn toàn trắng tay? Câu trả lời nằm ở những quy định nhân văn của pháp luật dân sự Việt Nam.

Quyền lợi của những người thừa kế "không phụ thuộc vào nội dung di chúc"

Pháp luật Việt Nam luôn đề cao tính tự nguyện và quyền tự quyết của cá nhân đối với tài sản của mình thông qua di chúc. Tuy nhiên, để đảm bảo công bằng và bảo vệ những đối tượng yếu thế, Bộ luật Dân sự 2015 đã quy định về một nhóm đối tượng đặc biệt vẫn được hưởng di sản dù người quá cố không cho hưởng.

Cụ thể, tại Điều 644 quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc như sau:

"1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:

a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;

b) Con thành niên mà không có khả năng lao động."

Như vậy, nếu bạn là con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng mất khả năng lao động, bạn vẫn có quyền yêu cầu nhận phần di sản tương đương 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, bất kể di chúc của bố mẹ có ghi tên bạn hay không.

Di chúc viết tay không công chứng: Có giá trị pháp lý không?

Một tình huống phổ biến khác là tranh chấp về tính hợp pháp của di chúc. Nhiều người cho rằng di chúc chỉ có giá trị khi được công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, theo Điều 630, di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn được coi là hợp pháp nếu đáp ứng đủ các điều kiện: người lập minh mẫn, sáng suốt; nội dung không vi phạm điều cấm; hình thức không trái quy định.

Điều này có nghĩa là một bản di chúc viết tay, dù không có dấu đỏ của cơ quan chức năng, vẫn có thể là căn cứ pháp lý vững chắc để phân chia tài sản nếu nó phản ánh đúng ý chí của người để lại di sản và tuân thủ các quy tắc về hình thức.

Lập di chúc tại nhà: Giải pháp cho người già yếu

Đối với những người cao tuổi hoặc người gặp khó khăn về vận động như trường hợp của bà Hà trong câu chuyện thực tế, việc di chuyển đến văn phòng công chứng là một trở ngại lớn. Pháp luật đã lường trước điều này và cho phép thực hiện thủ tục tại chỗ ở.

Căn cứ vào Điều 639 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 44 Luật Công chứng 2014, người yêu cầu công chứng có thể đề nghị công chứng viên đến tận nhà để thực hiện thủ tục nếu có lý do chính đáng như già yếu, bệnh tật. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi của người lập di chúc mà còn giúp bản di chúc có giá trị pháp lý cao nhất, tránh những tranh chấp không đáng có sau này.

Lời khuyên pháp lý: Để bảo vệ quyền lợi của mình và người thân, việc hiểu rõ các quy định về thừa kế là vô cùng quan trọng. Nếu bạn rơi vào trường hợp bị "gạch tên" khỏi di chúc, hãy bình tĩnh xem xét mình có thuộc đối tượng được bảo vệ theo Điều 644 hay không trước khi tiến hành các bước pháp lý tiếp theo.