Trong xã hội hiện đại, khao khát được làm cha, làm mẹ là nhu cầu chính đáng của mọi cặp vợ chồng. Tuy nhiên, không phải ai cũng may mắn có được thiên chức ấy một cách tự nhiên. Để hỗ trợ những trường hợp hiếm muộn, pháp luật Việt Nam đã mở ra cánh cửa mang tên "mang thai hộ vì mục đích nhân đạo". Tuy nhiên, ranh giới giữa việc giúp đỡ nhân văn và hành vi biến cơ thể phụ nữ thành hàng hóa (đẻ thuê) vẫn còn nhiều điểm cần làm rõ để tránh những hệ lụy pháp lý đáng tiếc.

Mang thai hộ là gì? Góc nhìn pháp lý từ Luật Hôn nhân và Gia đình

Theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khái niệm mang thai hộ được phân chia thành hai hình thức với bản chất hoàn toàn khác biệt: mang thai hộ vì mục đích nhân đạo và mang thai hộ vì mục đích thương mại.

Cụ thể, tại khoản 22 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 giải thích:

Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là việc một người phụ nữ tự nguyện, không vì mục đích thương mại giúp mang thai cho cặp vợ chồng mà người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bằng việc lấy noãn của người vợ và tinh trùng của người chồng để thụ tinh trong ống nghiệm, sau đó cấy vào tử cung của người phụ nữ tự nguyện mang thai để người này mang thai và sinh con.

Ngược lại, mang thai hộ vì mục đích thương mại (thường được gọi nôm na là đẻ thuê) là việc một người phụ nữ mang thai cho người khác bằng việc áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để được hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác, theo quy định tại khoản 23 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Pháp luật Việt Nam hiện nay nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại.

Phân biệt rạch ròi giữa mang thai hộ nhân đạo và hành vi "đẻ thuê"

Dù cùng dẫn đến kết quả là một đứa trẻ ra đời, nhưng mang thai hộ nhân đạo và đẻ thuê có những khác biệt cốt lõi về mặt pháp lý và đạo đức:

• Về mục đích: Mang thai hộ nhân đạo xuất phát từ sự tự nguyện giúp đỡ, không vụ lợi. Trong khi đó, đẻ thuê là một giao dịch dân sự mang tính chất mua bán, trao đổi lợi ích vật chất.
• Về mối quan hệ huyết thống: Trong mang thai hộ nhân đạo, đứa trẻ là con chung về mặt di truyền của cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ (lấy noãn của vợ và tinh trùng của chồng). Đối với đẻ thuê, có trường hợp người đẻ thuê dùng chính trứng của mình, dẫn đến những tranh chấp phức tạp về quyền làm mẹ sau này.
• Về điều kiện thực hiện: Mang thai hộ nhân đạo chỉ được thực hiện tại các cơ sở y tế được cấp phép và phải tuân thủ quy trình thẩm định hồ sơ cực kỳ nghiêm ngặt.

Điều kiện khắt khe để được phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

Để đảm bảo tính nhân văn và ngăn chặn biến tướng, Điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định các điều kiện bắt buộc đối với cả hai bên:

Đối với vợ chồng nhờ mang thai hộ:

• Phải có xác nhận y tế về việc người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
• Vợ chồng đang không có con chung.
• Đã được tư vấn đầy đủ về y tế, pháp lý và tâm lý.

Đối với người được nhờ mang thai hộ:

• Phải là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng (chị, em ruột; chị, em họ...).
• Đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần duy nhất.
• Ở độ tuổi phù hợp và có xác nhận đủ sức khỏe để mang thai.
• Nếu có chồng, phải được sự đồng ý bằng văn bản của người chồng.

Chế tài xử phạt: Từ phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự

Kể từ ngày 01/09/2020, khi Nghị định 82/2020/NĐ-CP có hiệu lực, các hành vi vi phạm về sinh con đã bị siết chặt hơn. Cụ thể, tại Điều 60 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định:

1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi thực hiện sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản vì mục đích thương mại, sinh sản vô tính, mang thai hộ vì mục đích thương mại.

Ngoài việc bị phạt tiền, người vi phạm còn buộc phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi này.

Nghiêm trọng hơn, đối với những đối tượng đứng ra tổ chức đường dây đẻ thuê, pháp luật sẽ áp dụng chế tài hình sự. Theo Điều 187 Bộ luật hình sự 2015, tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể bị phạt tù lên đến 05 năm. Đây là lời cảnh báo đanh thép đối với những hành vi trục lợi trên khát khao có con của người khác và xâm phạm đến trật tự quản lý nhà nước về hôn nhân gia đình.

Việc nắm vững các quy định pháp luật không chỉ giúp các cặp vợ chồng tìm thấy con đường đúng đắn để tìm kiếm hạnh phúc mà còn bảo vệ bản thân trước những rủi ro pháp lý và đạo đức phức tạp.