Trong bối cảnh chính sách dân số tại Việt Nam có nhiều thay đổi linh hoạt, vấn đề giáo viên sinh con thứ 3 luôn là tâm điểm chú ý của dư luận và đội ngũ sư phạm. Liệu trong năm 2019, những người "đứng trên bục giảng" có còn phải đối mặt với các hình thức kỷ luật khắt khe như cảnh cáo hay thậm chí là buộc thôi việc? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật và quy định của Đảng hiện hành tại thời điểm cuối năm 2019.

Pháp luật hiện hành có còn cấm giáo viên sinh con thứ 3?

Trước đây, theo quy định tại Nghị định 114/2006/NĐ-CP, việc sinh con thứ 3 bị coi là hành vi vi phạm hành chính và bị xử lý khá nặng nề đối với cán bộ, công chức, viên chức. Tuy nhiên, một bước ngoặt pháp lý quan trọng đã xảy ra khi Nghị định 176/2013/NĐ-CP có hiệu lực (thay thế Nghị định 114), các quy định về xử phạt hành chính đối với hành vi sinh con thứ 3 đã chính thức bị bãi bỏ.

Đối với giáo viên - những người được định danh là viên chức theo quy định tại Luật Viên chức 2010, việc xử lý kỷ luật phải tuân thủ theo trình tự, thủ tục tại Nghị định 27/2012/NĐ-CP. Đáng chú ý, trong danh mục các hành vi bị xử lý kỷ luật tại Nghị định này không hề có quy định cụ thể về việc "sinh con thứ 3" là căn cứ để kỷ luật viên chức.

Tuy nhiên, giáo viên cần đặc biệt lưu ý hai trường hợp thực tế sau đây có thể dẫn đến việc bị xử lý:

• Quy chế nội bộ của đơn vị sự nghiệp công lập: Nếu trong nội quy, quy chế làm việc hoặc hợp đồng làm việc mà giáo viên đã ký với nhà trường có điều khoản cam kết không sinh con thứ 3, thì việc vi phạm có thể dẫn đến xử lý kỷ luật theo thỏa thuận dân sự hoặc hành chính nội bộ của đơn vị.
• Tiêu chuẩn thi đua, khen thưởng: Dù không bị kỷ luật hành chính theo luật, nhưng việc sinh con thứ 3 thường ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả đánh giá, phân loại viên chức hàng năm và các danh hiệu thi đua như Chiến sĩ thi đua, Lao động tiên tiến.

Kỷ luật nghiêm khắc đối với giáo viên là Đảng viên

Khác với quy định chung của pháp luật dành cho viên chức, nếu giáo viên đồng thời là Đảng viên, "vòng kim cô" kỷ luật vẫn còn rất chặt chẽ và nghiêm khắc. Theo Quy định 102-QĐ/TW năm 2017, hành vi vi phạm chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình bị xử lý theo các mức độ tăng dần:

"Điều 27. Vi phạm quy định về chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình
1- Đảng viên vi phạm một trong các trường hợp sau gây hậu quả ít nghiêm trọng hoặc vi phạm lần đầu thì kỷ luật bằng hình thức khiển trách:
a) Sinh con thứ ba (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
...
2- Trường hợp đã bị kỷ luật theo quy định tại Khoản 1 Điều này mà tái phạm hoặc vi phạm lần đầu gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc vi phạm một trong các trường hợp sau thì kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo hoặc cách chức (nếu có chức vụ):
a) Sinh con thứ tư (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
...
3- Trường hợp vi phạm quy định tại Khoản 1, Khoản 2 Điều này gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc vi phạm một trong các trường hợp sau thì kỷ luật bằng hình thức khai trừ:
a) Sinh con thứ năm trở lên (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác)."

Như vậy, mức kỷ luật nhẹ nhất đối với Đảng viên sinh con thứ 3 là Khiển trách. Nếu sinh con thứ 4, mức phạt sẽ tăng lên Cảnh cáo hoặc Cách chức (nếu có chức vụ). Trường hợp sinh con thứ 5 có thể đối mặt với hình thức kỷ luật cao nhất là Khai trừ khỏi Đảng.

Những trường hợp "ngoại lệ" không bị coi là vi phạm

Để đảm bảo tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn đời sống, Hướng dẫn 04-HD/UBKTTW năm 2018 và Quy định 05-QĐi/TW năm 2018 đã chỉ rõ các trường hợp sinh con thứ 3 không bị coi là vi phạm chính sách dân số:

• Cặp vợ chồng sinh lần thứ nhất mà sinh ba con trở lên.
• Cặp vợ chồng đã có một con đẻ, sinh lần thứ hai mà sinh đôi trở lên.
• Cặp vợ chồng sinh lần thứ ba trở lên nhưng tại thời điểm sinh chỉ có một con đẻ còn sống, kể cả con đẻ đã cho làm con nuôi.
• Cặp vợ chồng đã có con riêng (con đẻ) nhưng sinh thêm con chung (một hoặc hai con trong cùng một lần sinh).
• Phụ nữ chưa kết hôn sinh con thứ nhất hoặc thứ hai trong cùng một lần sinh.
• Trường hợp sinh con thứ 3 do mang thai ngoài ý muốn, nếu thực hiện các biện pháp kế hoạch hóa gia đình sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người mẹ (có xác nhận của bệnh viện cấp huyện trở lên).

Lời khuyên pháp lý: Trong năm 2019, mặc dù pháp luật đã "nới lỏng" hơn so với giai đoạn trước, giáo viên vẫn cần rà soát kỹ hợp đồng làm việc và quy chế của nhà trường trước khi có kế hoạch sinh thêm con. Đặc biệt đối với giáo viên là Đảng viên, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Đảng là điều kiện tiên quyết để đảm bảo uy tín và con đường sự nghiệp sư phạm của mình.