Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, những câu nói tưởng chừng như đùa giỡn về cân nặng, làn da hay vóc dáng của người khác lại đang trở thành một loại "vũ khí" gây tổn thương sâu sắc. Body shaming hay miệt thị ngoại hình không còn là chuyện cá nhân mà đã được pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng với các chế tài xử phạt nghiêm khắc.

Body shaming là gì và tác động khủng khiếp đến nạn nhân

Dù chưa có định nghĩa pháp lý cụ thể trong các văn bản luật, nhưng có thể hiểu Body shaming là hành vi sử dụng ngôn ngữ, cử chỉ hoặc hình ảnh để chê bai, chế giễu hoặc phán xét ác ý về ngoại hình của người khác. Những câu nói như "béo như lợn", "đen như than" hay "gầy như xác ve" thường được bao biện là "đùa thôi mà", nhưng thực tế lại gây ra những hệ lụy khôn lường.

Theo các chuyên gia tâm lý, nạn nhân bị miệt thị ngoại hình thường rơi vào trạng thái tự ti, mặc cảm, thậm chí dẫn đến trầm cảm và có những hành vi cực đoan. Dưới góc độ pháp lý, hành vi này trực tiếp xâm phạm đến quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm của cá nhân được quy định tại Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015.

"Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ."

Xử phạt hành chính hành vi Body shaming người khác

Tùy vào môi trường thực hiện hành vi (trực tiếp hay qua mạng xã hội), người có hành vi miệt thị ngoại hình người khác có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt không hề nhỏ.

Trường hợp miệt thị trực tiếp hoặc tại nơi công cộng

Theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của người khác có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Trường hợp Body shaming trên mạng xã hội

Nếu hành vi miệt thị được thực hiện thông qua các trang mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok... nhằm xúc phạm uy tín, danh dự của cá nhân, mức phạt sẽ nặng hơn. Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP), mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với tổ chức (cá nhân vi phạm mức phạt bằng 1/2 tổ chức, tức từ 5 - 10 triệu đồng).

Khi nào hành vi miệt thị ngoại hình bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Trong trường hợp hành vi Body shaming gây ra hậu quả nghiêm trọng, khiến nạn nhân bị nhục nhã ê chề hoặc dẫn đến các vấn đề tâm lý nặng nề, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015.

• Khung hình phạt cơ bản: Phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 - 30 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
• Khung hình phạt tăng nặng: Có thể bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm nếu phạm tội 02 lần trở lên, đối với 02 người trở lên hoặc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để phạm tội.
• Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng: Nếu hành vi khiến nạn nhân tự sát hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên, mức phạt tù có thể lên đến 05 năm.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại về tinh thần

Bên cạnh việc bị xử phạt hành chính hoặc hình sự, người thực hiện hành vi Body shaming còn phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho nạn nhân theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Các khoản bồi thường bao gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần.

Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Lời khuyên pháp lý

Mỗi người cần tự ý thức rằng ngoại hình là đặc điểm riêng biệt của mỗi cá nhân và không ai có quyền phán xét hay miệt thị. Trước khi định đưa ra một lời nhận xét khiếm nhã, hãy nhớ rằng ranh giới giữa "đùa vui" và "vi phạm pháp luật" là rất mong manh. Đối với nạn nhân của Body shaming, hãy chủ động thu thập bằng chứng (tin nhắn, hình ảnh, video, ghi âm...) và trình báo cơ quan chức năng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.