Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, ngày 10/3/2026 vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 09-KL/TW. Đây được xem là văn bản mang tính bước ngoặt, định hướng toàn diện việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn mới, nhấn mạnh vào tính đồng bộ, thống nhất và thượng tôn Hiến pháp.

Cấu trúc hệ thống pháp luật theo phân tầng thứ bậc

Theo định hướng mới nhất, hệ thống pháp luật Việt Nam không còn là một tập hợp các văn bản rời rạc mà được tổ chức chặt chẽ theo thứ bậc hiệu lực pháp lý. Trong đó, Hiến pháp 2013 tiếp tục được khẳng định là đạo luật gốc, có giá trị pháp lý cao nhất, mọi văn bản quy phạm pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp.

Đáng chú ý, cấu trúc này còn mở rộng nguồn bổ trợ bao gồm án lệ, tập quán và lẽ công bằng, giúp hệ thống pháp luật trở nên linh hoạt và sát thực tiễn hơn. Việc phân định rõ giữa pháp luật công (điều chỉnh quan hệ Nhà nước - công dân) và pháp luật tư (điều chỉnh quan hệ giữa các chủ thể dân sự) cũng là một điểm nhấn quan trọng trong Kết luận này.

5 Bộ luật, Luật giữ vai trò 'trung tâm' của hệ thống

Điểm cốt lõi trong Kết luận số 09-KL/TW chính là việc xác định 05 đạo luật nền tảng đóng vai trò trung tâm, chi phối và định hướng cho toàn bộ hệ thống pháp luật chuyên ngành. Cụ thể bao gồm:

• Bộ luật Dân sự 2015: Đạo luật nền tảng của hệ thống pháp luật tư, quy định các nguyên tắc chung về địa vị pháp lý, chuẩn mực ứng xử của cá nhân, pháp nhân.
• Bộ luật Hình sự: Công cụ sắc bén bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và quyền con người.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: Thiết lập trình tự, thủ tục công bằng để giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại.
• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015: Đảm bảo việc phát hiện tội phạm chính xác, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.
• Luật Tố tụng hành chính 2015: Cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trước các quyết định hành chính.

"Việc xác lập các bộ luật, luật trung tâm nhằm tạo ra một 'hệ sinh thái' pháp lý thống nhất, tránh tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản luật chuyên ngành, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong việc tra cứu và áp dụng pháp luật."

Tầm nhìn và tác động thực tiễn

Việc xác định rõ cấu trúc trung tâm này giúp các cơ quan lập pháp có định hướng rõ ràng khi xây dựng các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Doanh nghiệp hay Luật Thuế. Mọi quy định mới đều phải đối chiếu và không được trái với các nguyên tắc cơ bản đã được xác lập trong 5 đạo luật trung tâm nêu trên.

Đối với người dân, sự thay đổi này mang lại sự minh bạch và dự báo trước được các hậu quả pháp lý. Trong khi pháp luật công được thiết kế chặt chẽ để ngăn chặn sự tùy tiện của cơ quan công quyền, thì pháp luật tư lại mở rộng không gian tự do thỏa thuận, thúc đẩy các giao dịch dân sự và kinh tế phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.

Kết luận số 09-KL/TW không chỉ là một văn bản định hướng mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về quyết tâm xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, đồng bộ, lấy người dân làm trung tâm của mọi chính sách phát triển.