Cán bộ Công an thực hiện quản lý cư trú trên hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư (ảnh minh họa)

Ngày 15/5/2021, Bộ Công an đã ban hành Thông tư 55/2021/TT-BCA hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Cư trú 2020. Đây được coi là văn bản pháp lý quan trọng, đặt nền móng cho việc chuyển đổi phương thức quản lý dân cư từ sổ giấy sang công nghệ số từ ngày 01/7/2021. Dưới đây là 9 điểm mới nổi bật mà mọi công dân cần đặc biệt lưu ý để đảm bảo quyền lợi của mình.

1. Tạm dừng giải quyết thay đổi nơi cư trú trong vùng dịch và cách ly

Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 đang diễn biến phức tạp (thời điểm tháng 6/2021), Thông tư 55/2021/TT-BCA đã bổ sung quy định nhằm đảm bảo an toàn cộng đồng. Cụ thể, các trường hợp sau sẽ tạm thời chưa được giải quyết thay đổi nơi cư trú:

• Người đang bị hạn chế quyền tự do cư trú theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Cư trú 2020, bao gồm cả người đang bị cách ly do có nguy cơ lây lan dịch bệnh.
• Người sinh sống tại địa điểm đang bị phong tỏa, cách ly y tế theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
• Người đang chấp hành hình phạt cấm cư trú.

Quy định này nhằm ngăn chặn nguy cơ lây lan dịch bệnh khi người dân di chuyển giữa các địa phương trong thời gian cao điểm phòng chống dịch.

2. Trách nhiệm cập nhật thông tin khi chuyển chỗ ở trong cùng xã

Một điểm mới đáng chú ý là nghĩa vụ của công dân khi thay đổi chỗ ở nhưng vẫn trong phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi thường trú. Nếu chỗ ở mới không đủ điều kiện để đăng ký thường trú, công dân vẫn phải có trách nhiệm đến cơ quan đăng ký cư trú để cập nhật thông tin về nơi ở hiện tại vào Cơ sở dữ liệu về cư trú. Điều này giúp Nhà nước quản lý chính xác biến động dân cư ngay cả ở cấp cơ sở.

3. Siết chặt thủ tục thay đổi chủ hộ trong gia đình

Theo Điều 10 Thông tư 55/2021/TT-BCA, việc thay đổi chủ hộ yêu cầu hồ sơ chặt chẽ hơn. Ngoài ý kiến đồng ý của chủ hộ cũ hoặc sự thống nhất của các thành viên, pháp luật bổ sung thêm căn cứ là văn bản quyết định của Tòa án. Đặc biệt, nếu chủ hộ đã chết hoặc mất tích, người dân bắt buộc phải cung cấp Giấy chứng tử hoặc Quyết định tuyên bố của Tòa án để làm căn cứ thay đổi thông tin.

4. Rút ngắn thời gian hủy bỏ đăng ký cư trú trái pháp luật

Nhằm tăng cường tính nghiêm minh và kịp thời, thời gian để cơ quan chức năng cập nhật việc hủy bỏ kết quả đăng ký thường trú, tạm trú trái luật đã được rút ngắn đáng kể. Thay vì 03 ngày làm việc như trước đây, từ ngày 01/7/2021, cơ quan đăng ký cư trú phải thực hiện cập nhật vào hệ thống dữ liệu và thông báo cho công dân trong vòng 01 ngày làm việc kể từ khi có quyết định hủy bỏ.

5. Đa dạng hóa hình thức thông báo lưu trú qua môi trường điện tử

Người dân không còn bắt buộc phải đến trực tiếp trụ sở Công an để thông báo lưu trú. Điều 15 Thông tư 55/2021/TT-BCA cho phép thực hiện qua:

• Số điện thoại hoặc hộp thư điện tử niêm yết.
• Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc Cổng dịch vụ công Bộ Công an.
• Ứng dụng quản lý cư trú trên thiết bị điện tử.

6. Khai báo tạm vắng linh hoạt hơn

Tương tự như thông báo lưu trú, việc khai báo tạm vắng đối với các trường hợp quy định tại Điều 31 Luật Cư trú 2020 cũng được hiện đại hóa. Công dân có thể khai báo trực tuyến, giúp tiết kiệm thời gian và công sức, đặc biệt hữu ích cho những người thường xuyên phải đi công tác hoặc làm việc xa nhà.

7. Thu hồi Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú giấy khi có thay đổi thông tin

Đây là nội dung được dư luận quan tâm nhất. Theo Điều 26 Thông tư 55/2021/TT-BCA, khi người dân thực hiện các thủ tục như đăng ký thường trú, tách hộ, xóa đăng ký... dẫn đến thay đổi thông tin trong sổ cũ, cơ quan Công an sẽ thu hồi Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú giấy.

Sự chuyển dịch từ Sổ hộ khẩu giấy sang quản lý bằng Căn cước công dân gắn chip và dữ liệu số (ảnh minh họa)

Thông tin sau đó sẽ được cập nhật hoàn toàn vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Người dân sẽ không được cấp mới hay cấp lại sổ giấy. Đây là bước đi quyết liệt để tiến tới xóa bỏ hoàn toàn sổ hộ khẩu giấy vào cuối năm 2022.

8. Các trường hợp cụ thể bị thu hồi Sổ hộ khẩu

Thông tư liệt kê chi tiết các giao dịch hành chính dẫn đến việc thu hồi sổ, bao gồm: Đăng ký thường trú; Điều chỉnh thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú; Tách hộ; Xóa đăng ký thường trú. Việc thu hồi này không làm mất đi giá trị pháp lý về cư trú của công dân mà chỉ là chuyển đổi hình thức lưu trữ từ giấy sang số.

9. Xác nhận thông tin cư trú không phụ thuộc vào địa giới hành chính

Một ưu điểm vượt trội của hệ thống dữ liệu mới là công dân có thể yêu cầu xác nhận thông tin cư trú tại bất kỳ cơ quan đăng ký cư trú nào trên toàn quốc, không nhất thiết phải về nơi thường trú. Điều này tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân khi thực hiện các giao dịch dân sự, học tập hay làm việc tại các tỉnh thành khác nhau.

Lời khuyên pháp lý: Người dân nên chủ động kiểm tra và cập nhật thông tin cá nhân trên hệ thống dữ liệu dân cư để đảm bảo các giao dịch sau ngày 01/7/2021 được diễn ra thông suốt. Việc chuyển đổi sang quản lý số không chỉ giảm bớt thủ tục rườm rà mà còn tăng tính bảo mật và chính xác cho thông tin của mỗi cá nhân.