Kể từ khi chính thức có hiệu lực vào ngày 01/07/2015, Luật Doanh nghiệp 2014 (số hiệu 68/2014/QH13) đã thay thế hoàn toàn Luật Doanh nghiệp 2005, mở ra một chương mới cho quyền tự do kinh doanh tại Việt Nam. Đến năm 2018, những tác động tích cực của đạo luật này đã hiện hữu rõ rệt, giúp hàng nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường một cách thuận lợi hơn. Dưới đây là phân tích chi tiết về 10 điểm mới đáng chú ý nhất mà mọi chủ doanh nghiệp cần nắm vững.

1. Cơ chế đa đại diện: Công ty có thể có nhiều hơn một người đại diện

Đây là một trong những thay đổi mang tính cách mạng nhất. Theo quy định tại khoản 2 Điều 13 Luật Doanh nghiệp 2014, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật. Điều lệ công ty sẽ quy định cụ thể số lượng, chức danh quản lý và quyền, nghĩa vụ của từng người đại diện.

"Công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật. Điều lệ công ty quy định cụ thể số lượng, chức danh quản lý và quyền, nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp."

Quy định này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc điều hành, tránh tình trạng đình trệ khi người đại diện duy nhất vắng mặt hoặc gặp sự cố. Tuy nhiên, pháp luật vẫn yêu cầu phải có ít nhất một người đại diện cư trú tại Việt Nam để đảm bảo trách nhiệm pháp lý.

2. Rút ngắn tối đa thời gian cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp

Nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, khoản 2 Điều 27 Luật Doanh nghiệp 2014 đã rút ngắn thời gian xem xét hồ sơ và cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp xuống chỉ còn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ. So với thời hạn 10 ngày của Luật cũ, đây là một bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính, giúp doanh nghiệp nhanh chóng hiện thực hóa các ý tưởng kinh doanh.

3. Tự do kinh doanh: Bỏ ngành nghề kinh doanh trên Giấy chứng nhận

Thay vì phải liệt kê chi tiết các ngành nghề kinh doanh trên Giấy chứng nhận như trước đây, Điều 28 Luật Doanh nghiệp 2014 quy định nội dung Giấy chứng nhận chỉ còn các thông tin cơ bản như tên, mã số, địa chỉ trụ sở, vốn điều lệ và thông tin người đại diện. Doanh nghiệp được quyền kinh doanh tất cả những gì pháp luật không cấm, chỉ cần thông báo thay đổi ngành nghề với cơ quan đăng ký kinh doanh theo quy định tại Điều 32.

4. Đơn giản hóa quy định về trụ sở chính

Tại Điều 43 Luật Doanh nghiệp 2014, quy định về trụ sở chính đã được tinh giản. Doanh nghiệp không còn phải thông báo thời gian mở cửa tại trụ sở chính với cơ quan đăng ký kinh doanh trong vòng 15 ngày như trước. Điều này giúp giảm bớt các thủ tục rườm rà không cần thiết, tập trung vào việc xác định địa điểm liên lạc chính xác trên lãnh thổ Việt Nam.

5. Quyền tự quyết về con dấu doanh nghiệp

Một điểm mới cực kỳ quan trọng tại Điều 44 Luật Doanh nghiệp 2014 là doanh nghiệp có quyền tự quyết định về hình thức, số lượng và nội dung con dấu. Doanh nghiệp chỉ cần đảm bảo con dấu thể hiện tên và mã số doanh nghiệp, đồng thời phải thông báo mẫu con dấu với cơ quan đăng ký kinh doanh để đăng tải công khai trước khi sử dụng.

6. Hộ kinh doanh quy mô lớn bắt buộc phải thành lập doanh nghiệp

Để minh bạch hóa hoạt động kinh tế, khoản 2 Điều 212 Luật Doanh nghiệp 2014 quy định rõ: Hộ kinh doanh sử dụng thường xuyên từ 10 lao động trở lên phải đăng ký thành lập doanh nghiệp. Quy định này nhằm đưa các hộ kinh doanh lớn vào khuôn khổ quản lý chuyên nghiệp hơn, phù hợp với quy mô hoạt động thực tế trong năm 2018.

7. Thu hẹp các trường hợp bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp

Nhằm bảo vệ sự tồn tại của doanh nghiệp, Điều 211 Luật Doanh nghiệp 2014 chỉ quy định 05 trường hợp bị thu hồi Giấy chứng nhận (giảm từ 08 trường hợp của Luật 2005). Các trường hợp bao gồm: kê khai giả mạo, thành lập bởi người bị cấm, ngừng hoạt động 01 năm không thông báo, không gửi báo cáo sau 06 tháng hết hạn hoặc theo quyết định của Tòa án.

8. Mở rộng tài sản góp vốn: Chấp nhận quyền sở hữu trí tuệ

Phù hợp với xu thế kinh tế tri thức, Điều 35 Luật Doanh nghiệp 2014 cho phép sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn. Các quyền này bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng... Đây là cơ hội lớn cho các startup công nghệ và sáng tạo trong năm 2018.

9. Thay đổi tỷ lệ biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông

Để tạo điều kiện cho các cuộc họp diễn ra thuận lợi, Điều 141 Luật Doanh nghiệp 2014 quy định cuộc họp Đại hội đồng cổ đông lần thứ nhất được tiến hành khi có số cổ đông dự họp đại diện ít nhất 51% tổng số phiếu biểu quyết (thay vì 65% như trước). Tỷ lệ cho lần họp thứ hai cũng giảm xuống còn 33%.

10. Cho phép hợp nhất, sáp nhập doanh nghiệp khác loại

Theo Điều 194 và Điều 195 Luật Doanh nghiệp 2014, các công ty không cùng loại (ví dụ công ty TNHH và công ty cổ phần) vẫn có thể hợp nhất hoặc sáp nhập với nhau. Quy định này thúc đẩy hoạt động M&A (mua bán và sáp nhập) diễn ra sôi động hơn, giúp doanh nghiệp tái cấu trúc hiệu quả.

Tóm lại, Luật Doanh nghiệp 2014 đã tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và tự do hơn rất nhiều. Trong bối cảnh năm 2018, việc hiểu rõ và vận dụng đúng các quy định này sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động và giảm thiểu rủi ro pháp lý không đáng có.