Trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước, việc xây dựng một hệ thống thủ tục minh bạch, gọn nhẹ luôn là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, để những quy định trên giấy thực sự đi vào cuộc sống và không trở thành gánh nặng cho xã hội, hoạt động kiểm soát thủ tục hành chính đóng vai trò như một bộ lọc quan trọng, giúp loại bỏ những quy định chồng chéo, lạc hậu.

Kiểm soát thủ tục hành chính là gì?

Để hiểu rõ về khái niệm này, trước hết cần làm rõ bản chất của thủ tục hành chính. Theo quy định tại Nghị định 63/2010/NĐ-CP, thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức.

Dưới góc độ pháp lý, tại khoản 5 Điều 3 Nghị định 63/2010/NĐ-CP (được giữ nguyên tinh thần tại Nghị định 92/2017/NĐ-CP) định nghĩa:

"Kiểm soát thủ tục hành chính là việc xem xét, đánh giá, theo dõi nhằm bảo đảm tính khả thi của quy định về thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch trong quá trình tổ chức thực hiện thủ tục hành chính."

Như vậy, kiểm soát không chỉ là hậu kiểm mà là một quá trình xuyên suốt, tác động trực tiếp vào vòng đời của một thủ tục hành chính từ khi còn là dự thảo cho đến khi thực thi và bãi bỏ.

4 giai đoạn then chốt trong quy trình kiểm soát

Hoạt động kiểm soát thủ tục hành chính được triển khai đồng bộ qua các giai đoạn cụ thể nhằm đảm bảo không có bất kỳ kẽ hở nào gây khó khăn cho người dân:

• Giai đoạn dự thảo: Đánh giá tác động của thủ tục hành chính ngay từ khi soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật. Điều này giúp ngăn chặn việc ban hành những thủ tục không cần thiết hoặc gây tốn kém chi phí tuân thủ.
• Giai đoạn ban hành và công bố: Kiểm soát việc công bố, niêm yết công khai thủ tục hành chính. Mọi thủ tục phải được cập nhật đầy đủ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia và niêm yết tại trụ sở cơ quan giải quyết.
• Giai đoạn thực hiện: Theo dõi, kiểm tra việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ của cán bộ, công chức. Đây là giai đoạn quan trọng nhất để đánh giá thái độ phục vụ và tính nghiêm túc trong thực thi công vụ.
• Giai đoạn rà soát, đánh giá định kỳ: Kịp thời phát hiện những quy định không còn phù hợp với thực tiễn để kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ hoàn toàn.

Tại sao phải thực hiện kiểm soát thủ tục hành chính?

Việc thực hiện nghiêm túc các quy định tại Thông tư 02/2017/TT-VPCP mang lại lợi ích đa chiều cho cả Nhà nước và xã hội:

1. Đối với người dân và doanh nghiệp

Kiểm soát tốt giúp cắt giảm tối đa các loại giấy tờ không cần thiết, rút ngắn thời gian chờ đợi và giảm chi phí phi chính thức. Khi các bước thực hiện được công khai minh bạch, người dân có cơ sở để giám sát và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, tránh tình trạng bị nhũng nhiễu.

2. Đối với cơ quan quản lý nhà nước

Hoạt động này giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Thông qua việc kiểm soát, lãnh đạo các đơn vị có thể đánh giá chính xác năng lực và trách nhiệm của cấp dưới. Đồng thời, việc áp dụng cơ chế một cửa, một cửa liên thông theo Nghị định 61/2018/NĐ-CP giúp bộ máy hành chính vận hành trơn tru, chuyên nghiệp hơn.

3. Thúc đẩy môi trường đầu tư

Một hệ thống thủ tục hành chính thông thoáng, được kiểm soát chặt chẽ là chỉ số quan trọng để thu hút đầu tư. Khi doanh nghiệp tin tưởng vào tính minh bạch của hệ thống pháp luật, họ sẽ yên tâm mở rộng sản xuất, kinh doanh, góp phần phát triển kinh tế đất nước.

Nguyên tắc vàng trong kiểm soát thủ tục hành chính

Theo Điều 4 Nghị định 63/2010/NĐ-CP, hoạt động này phải tuân thủ các nguyên tắc:

• Tính khách quan: Việc đánh giá phải dựa trên các tiêu chí khoa học, không cảm tính.
• Tính liên tục: Kiểm soát không phải là phong trào nhất thời mà phải được thực hiện thường xuyên trong suốt quá trình vận hành bộ máy.
• Sự tham gia của xã hội: Khuyến khích cá nhân, tổ chức phản ánh, kiến nghị về các quy định hành chính không phù hợp.

Tóm lại, kiểm soát thủ tục hành chính là nhiệm vụ trọng tâm để xây dựng một nền hành chính phục vụ. Việc hiểu rõ và thực hiện đúng các quy định này không chỉ là trách nhiệm của cán bộ công chức mà còn là quyền lợi của mỗi công dân trong việc chung tay xây dựng một xã hội minh bạch và văn minh.