Chỉ còn hơn hai tháng nữa, cụ thể là từ ngày 01/7/2020, Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019 sẽ chính thức đi vào cuộc sống. Đây được xem là một cuộc cách mạng trong công tác cán bộ, khi hàng loạt quy định về kỷ luật được siết chặt, hướng tới xây dựng một đội ngũ công chức liêm chính, trách nhiệm và tận tụy.

Quy định mới về kỷ luật công chức hướng tới sự minh bạch và trách nhiệm (ảnh minh họa)

1. Xóa bỏ tư duy "hạ cánh an toàn" đối với công chức nghỉ hưu

Đây là thay đổi mang tính đột phá và nhận được sự đồng thuận cao từ dư luận. Trước đây, theo Luật Cán bộ, công chức 2008, việc xử lý kỷ luật thường chỉ tập trung vào những người đang tại chức. Điều này vô hình trung tạo ra kẽ hở cho một bộ phận cán bộ có sai phạm nhưng kịp thời nghỉ hưu để tránh bị truy cứu.

Tại khoản 18 Điều 1 Luật sửa đổi 2019, quy định về việc xử lý đối với hành vi vi phạm trong thời gian công tác của cán bộ, công chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu đã được bổ sung rõ nét:

"Cán bộ, công chức sau khi nghỉ việc hoặc nghỉ hưu mới phát hiện có hành vi vi phạm trong thời gian công tác thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm phải chịu một trong những hình thức kỷ luật khiển trách, cảnh cáo, xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm gắn với hệ quả pháp lý tương ứng với hình thức xử lý kỷ luật."

Việc bổ sung hình thức "xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm" không chỉ mang tính răn đe về mặt danh dự mà còn kéo theo các hệ quả pháp lý về chế độ, chính sách, khẳng định nguyên tắc: sai phạm đến đâu, xử lý đến đó, không có vùng cấm và không có ngoại lệ.

2. Siết chặt kỷ luật đối với công chức không hoàn thành nhiệm vụ

Nếu như trước đây, việc cho thôi việc chỉ áp dụng khi công chức có 02 năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ, thì nay quy định mới đã phân hóa chi tiết hơn để nâng cao hiệu quả làm việc. Theo khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi 2019 (sửa đổi Điều 58 Luật 2008):

• Cho thôi việc: Áp dụng với công chức có 02 năm liên tiếp xếp loại chất lượng không hoàn thành nhiệm vụ.
• Bố trí công tác khác hoặc không bổ nhiệm lại: Áp dụng với công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý có 02 năm không liên tiếp trong thời hạn bổ nhiệm bị xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ.
• Bố trí vào vị trí thấp hơn: Áp dụng với công chức không giữ chức vụ lãnh đạo trong 03 năm có 02 năm không liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ.

Các cơ quan nhà nước sẽ quyết liệt hơn trong việc sàng lọc đội ngũ công chức (ảnh minh họa)

3. Công chức tham nhũng đương nhiên bị buộc thôi việc

Để đồng bộ với Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, khoản 15 Điều 1 Luật sửa đổi 2019 đã quy định rõ các trường hợp đương nhiên bị buộc thôi việc mà không cần qua hội đồng kỷ luật:

• Bị Tòa án kết án phạt tù mà không được hưởng án treo.
• Bị kết án về tội phạm tham nhũng (kể cả trường hợp được hưởng án treo).

Quy định này thể hiện quyết tâm chính trị cao độ trong việc loại bỏ những "con sâu làm rầu nồi canh" ra khỏi bộ máy nhà nước ngay khi có bản án có hiệu lực pháp luật.

4. Công chức bị kỷ luật vẫn có cơ hội được bổ nhiệm lại

Một điểm mới mang tính nhân văn và khuyến khích sự cầu tiến là việc phân loại thời hạn hạn chế bổ nhiệm dựa trên mức độ vi phạm. Theo khoản 17 Điều 1 Luật sửa đổi 2019:

• Nếu bị khiển trách, cảnh cáo hoặc hạ bậc lương: Không bổ nhiệm vào chức vụ cao hơn trong 12 tháng.
• Nếu bị giáng chức hoặc cách chức: Không bổ nhiệm trong 24 tháng.

Sau khi hết thời hạn này, nếu công chức nỗ lực khắc phục khuyết điểm và không tái phạm, họ vẫn tiếp tục được xem xét quy hoạch, đào tạo và bổ nhiệm theo quy định. Điều này giúp công chức có động lực để sửa sai và cống hiến.

5. 4 trường hợp đặc biệt không áp dụng thời hiệu kỷ luật

Thông thường, thời hiệu xử lý kỷ luật là 02 năm hoặc 05 năm tùy mức độ. Tuy nhiên, để đảm bảo tính nghiêm minh đối với những sai phạm đặc biệt nghiêm trọng, khoản 16 Điều 1 Luật sửa đổi 2019 quy định 04 trường hợp không áp dụng thời hiệu (nghĩa là có thể bị kỷ luật bất cứ lúc nào khi phát hiện sai phạm):

1. Công chức là đảng viên bị kỷ luật bằng hình thức khai trừ.
2. Vi phạm quy định về công tác bảo vệ chính trị nội bộ.
3. Xâm hại lợi ích quốc gia trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại.
4. Sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận giả hoặc không hợp pháp.

6. Kéo dài thời hạn xử lý kỷ luật để đảm bảo tính chính xác

Nhằm tránh tình trạng vụ việc phức tạp nhưng hết thời hạn xử lý dẫn đến bỏ lọt vi phạm, Luật mới đã điều chỉnh kéo dài thời hạn xử lý kỷ luật. Cụ thể, thời hạn xử lý thông thường tăng từ 60 ngày lên 90 ngày. Đối với những vụ việc phức tạp cần thanh tra, kiểm tra kỹ lưỡng, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 150 ngày (trước đây là 90 ngày).

Việc kéo dài thời gian này giúp các cơ quan có thẩm quyền có đủ điều kiện để xác minh, thu thập chứng cứ một cách khách quan, chính xác, tránh việc xử lý vội vàng hoặc nể nang, né tránh.

Kết luận: Những thay đổi trên không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật pháp lý mà còn là thông điệp mạnh mẽ về việc siết chặt kỷ cương, kỷ luật công vụ. Từ ngày 01/7/2020, mỗi công chức cần ý thức rõ hơn về trách nhiệm của mình, bởi mọi sai phạm đều sẽ bị truy cứu đến cùng, kể cả khi đã rời khỏi bộ máy nhà nước.