Thu hồi đất luôn là vấn đề nóng hổi, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi sát sườn của người dân và doanh nghiệp. Với việc Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, những quy định về thẩm quyền thu hồi đất đã có những thay đổi căn bản mà bất kỳ ai cũng cần nắm rõ để tự bảo vệ mình.

1. Thẩm quyền thu hồi đất: UBND cấp tỉnh hay cấp huyện?

Theo quy định tại Điều 83 Luật Đất đai 2024, thẩm quyền thu hồi đất hiện nay được phân định rõ ràng giữa UBND cấp tỉnh và UBND cấp huyện dựa trên nguyên nhân thu hồi thay vì đối tượng sử dụng đất như trước đây.

UBND cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi đất đối với các tổ chức trong nước, tổ chức tôn giáo, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài và các tổ chức nước ngoài trong hai trường hợp chính:

• Thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai theo quy định tại Điều 81.
• Thu hồi do chấm dứt việc sử dụng đất, tự nguyện trả lại đất hoặc có nguy cơ đe dọa tính mạng con người theo Điều 82.

Trong khi đó, UBND cấp huyện được giao quyền hạn rộng rãi hơn khi có thẩm quyền thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh (Điều 78) và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 79) mà không phân biệt đối tượng sử dụng đất là ai.

2. 4 trường hợp Nhà nước quyết định thu hồi đất bạn cần biết

Luật mới quy định cụ thể 04 nhóm trường hợp mà Nhà nước sẽ thực hiện quyền thu hồi đất:

1. Vì mục đích quốc phòng, an ninh: Xây dựng căn cứ quân sự, công trình phòng thủ...
2. Phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng: Xây dựng hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, dự án nhà ở xã hội...
3. Do vi phạm pháp luật về đất đai: Sử dụng đất không đúng mục đích, chậm đưa đất vào sử dụng...
4. Do chấm dứt việc sử dụng đất: Cá nhân chết không có người thừa kế, tự nguyện trả lại đất hoặc đất có nguy cơ sạt lở đe dọa tính mạng.

3. Ban Quản lý khu công nghiệp có còn quyền thu hồi đất?

Đây là một điểm thay đổi cực kỳ quan trọng. Trước đây, theo Luật Đất đai 2013, Ban Quản lý khu kinh tế hay khu công nghệ cao có vai trò nhất định trong việc quản lý và thu hồi đất. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/8/2024, các đơn vị này không còn thẩm quyền thu hồi đất nữa.

Mọi quyết định thu hồi đất trong các khu kinh tế, khu công nghệ cao hiện nay đều phải do UBND cấp tỉnh hoặc cấp huyện thực hiện theo đúng thẩm quyền đã nêu ở trên. Điều này giúp thống nhất quản lý nhà nước và đảm bảo tính pháp lý chặt chẽ hơn cho các quyết định thu hồi.

4. Quy trình thu hồi đất 2024: Từ thông báo đến cưỡng chế

Trình tự thu hồi đất được quy định nghiêm ngặt từ Điều 85 đến Điều 87 Luật Đất đai 2024:

Bước 1: Thông báo thu hồi đất. Cơ quan nhà nước phải gửi thông báo trước ít nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp. Thông báo phải được niêm yết công khai và gửi trực tiếp đến người dân.

Bước 2: Điều tra, kiểm đếm. UBND cấp xã phối hợp với tổ chức giải phóng mặt bằng để đo đạc, thống kê tài sản trên đất. Nếu người dân không phối hợp, cơ quan chức năng có thể thực hiện kiểm đếm bắt buộc.

Bước 3: Lập phương án bồi thường. Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được lấy ý kiến người dân công khai trong ít nhất 30 ngày trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Việc nắm vững thẩm quyền và quy trình thu hồi đất không chỉ giúp người dân chủ động trong việc phối hợp với chính quyền mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để khiếu nại, tố tụng nếu có sai phạm xảy ra, đảm bảo quyền lợi chính đáng về tài sản của mình.