Việc lấy ý kiến nhận xét của cấp ủy, chi bộ nơi cư trú đối với cán bộ, Đảng viên đang công tác luôn là thước đo quan trọng để đánh giá mức độ gắn bó với quần chúng Nhân dân và thực hiện nghĩa vụ công dân. Nhằm khắc phục triệt để tình trạng chậm trễ trong công tác kiểm điểm cuối năm cũng như bảo đảm tính minh bạch, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Quy định 221-QĐ/TW về trách nhiệm của Đảng viên đang công tác đối với tổ chức đảng và Nhân dân nơi cư trú (có hiệu lực từ ngày 05/10/2026, thay thế cho Quy định 213-QĐ/TW). Điểm nhấn đột phá của văn bản này là ấn định thời hạn chót gửi nhận xét trước ngày 30/11 hằng năm và bảo vệ quyền lợi chính đáng của Đảng viên qua quyền giải trình.

Mốc thời hạn trước ngày 30/11 hằng năm: Chấm dứt tình trạng 'nước đến chân mới nhảy'

Trong thực tiễn sinh hoạt Đảng nhiều năm qua, khâu nhận xét Đảng viên nơi cư trú thường rơi vào tình trạng dồn ứ vào tháng 12. Nhiều chi bộ tổ dân phố phải xử lý hàng trăm phiếu nhận xét trong thời gian ngắn ngủi, dẫn đến việc đánh giá hình thức, chiếu lệ, hoặc chậm trễ làm ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ kiểm điểm, phân loại chất lượng tổ chức đảng và Đảng viên tại nơi công tác.

Để giải quyết dứt điểm điểm nghẽn này, căn cứ theo khoản 3 Điều 6 Quy định 221-QĐ/TW, nhiệm vụ của tổ chức đảng nơi cư trú được quy định cụ thể như sau:

• Chủ động tổ chức họp: Chi ủy hoặc bí thư chi bộ (đối với nơi không có chi ủy) phải chủ động họp với Ban công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố để nhận xét Đảng viên đang công tác thực hiện nhiệm vụ nơi cư trú trên địa bàn mình quản lý.
• Hạn chót nộp báo cáo: Kết quả nhận xét bắt buộc phải được gửi về cấp ủy cấp trên trực tiếp của chi bộ (thường là Đảng ủy phường, xã, thị trấn) trước ngày 30/11 hằng năm để tổng hợp, xác nhận và gửi đến tổ chức đảng nơi Đảng viên đang công tác.

Điểm khác biệt căn bản so với trước đây là: Quy định 213-QĐ/TW chỉ nêu chung chung việc định kỳ hằng năm chi ủy phối hợp với Ban công tác Mặt trận nhận xét và gửi về đảng ủy cơ sở mà không quy định một mốc thời gian chốt chặn cố định. Việc quy định hạn chót trước ngày 30/11 buộc các chi bộ dân cư phải chủ động rà soát, đánh giá sớm hơn, bảo đảm kịp thời gian để cấp trên xác nhận.

Trình tự luân chuyển kết quả nhận xét giữa nơi cư trú và nơi công tác

Cần lưu ý rằng mốc 30/11 là hạn hoàn thành từ cấp chi bộ thôn, tổ dân phố chuyển lên cấp ủy cấp trên trực tiếp, chứ không phải thời hạn Đảng viên tự mang phiếu về nộp tại cơ quan. Theo khoản 4 Điều 6 Quy định 221-QĐ/TW, quy trình luân chuyển kết quả nhận xét diễn ra chặt chẽ qua các bước:

1. Chi bộ thôn, tổ dân phố họp nhận xét: Họp liên tịch giữa Chi ủy với Ban công tác Mặt trận, hoàn thiện phiếu nhận xét và lập danh sách gửi lên Đảng ủy cấp cơ sở trước ngày 30/11.
2. Đảng ủy cơ sở xác nhận và chuyển giao: Đảng ủy cấp cơ sở (hoặc ban xây dựng Đảng/ban tổ chức theo phân cấp) xác nhận kết quả nhận xét và trực tiếp gửi văn bản đến cấp ủy cấp trên trực tiếp của chi bộ nơi Đảng viên đang công tác.
3. Thông báo công khai trong kiểm điểm cuối năm: Theo khoản 6 Điều 5 Quy định 221-QĐ/TW, cấp ủy nơi công tác có trách nhiệm thông báo công khai cho Đảng viên biết ý kiến nhận xét của nơi cư trú tại cuộc họp kiểm điểm, đánh giá xếp loại cuối năm hoặc khi cần thiết.

Đảng viên có quyền giải trình nếu nhận xét chưa khách quan

Một bước tiến mang tính dân chủ và bảo vệ quyền lợi chính đáng của Đảng viên trong Điều 3 Quy định 221-QĐ/TW chính là trao cho Đảng viên quyền phản ánh, khiếu nại ý kiến nhận xét. Trước đây, nhiều trường hợp Đảng viên chịu đánh giá mang tính cảm tính, định kiến cá nhân nhưng không có cơ chế chính thức để phản hồi.

Cụ thể, khoản 1 Điều 3 Quy định 221-QĐ/TW quy định rõ:

Khi nhận được nhận xét, đánh giá của cấp ủy nơi cư trú, nếu Đảng viên nhận thấy ý kiến nhận xét, đánh giá chưa khách quan thì có quyền phản ánh, giải trình, đề nghị chi ủy, chi bộ (nơi không có chi ủy) và cấp ủy cấp trên trực tiếp của chi bộ cư trú xem xét.

Đồng thời, theo khoản 5 Điều 5 Quy định 221-QĐ/TW, trong trường hợp cần thiết, cấp ủy nơi công tác có thể cử đại diện gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với cấp ủy nơi cư trú để nắm tình hình, thẩm tra, xác minh lại sự việc trước khi quyết định đánh giá cán bộ hoặc khi có phản ánh từ Đảng viên. Quy định này bảo đảm mọi đánh giá đều dựa trên sự thật khách quan, phòng ngừa hiện tượng trù dập hoặc thiên vị.

Đưa nhận xét lên môi trường điện tử và trách nhiệm báo cáo đổi nơi cư trú trong 30 ngày

Không chỉ dừng lại ở quy trình hành chính giấy tờ, Quy định 221-QĐ/TW đã tích hợp công nghệ thông tin vào công tác quản lý Đảng viên theo đúng định hướng chuyển đổi số của Đảng:

• Cập nhật ngay lên môi trường điện tử khi có vi phạm: Chi ủy nơi cư trú có trách nhiệm cập nhật kết quả nhận xét của Đảng viên lên môi trường điện tử ngay khi có văn bản kết luận của cấp có thẩm quyền về hành vi vi phạm pháp luật, hoặc sau khi chi bộ họp thống nhất xác định Đảng viên vi phạm nghiêm trọng nội quy, quy chế của địa phương.
• Ràng buộc thời hạn 30 ngày khi chuyển chỗ ở: Đảng viên chuyển đổi nơi cư trú bắt buộc phải cập nhật, bổ sung thông tin trong vòng 30 ngày kể từ ngày chuyển đổi và chịu trách nhiệm báo cáo chi bộ nơi công tác để kịp thời làm thủ tục giới thiệu sinh hoạt mới.

Việc chuẩn hóa thời hạn nộp nhận xét trước ngày 30/11 hàng năm cùng các cơ chế bảo vệ Đảng viên, tăng cường ứng dụng số hóa đã khẳng định quyết tâm của Đảng trong việc xây dựng tổ chức Đảng cơ sở trong sạch, vững mạnh, nâng cao kỷ luật kỷ cương và mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa người Đảng viên với cộng đồng dân cư.