Trong xu thế phát triển mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những công nghệ nền tảng cốt lõi, quyết định tốc độ phát triển kinh tế - xã hội và năng lực cạnh tranh quốc gia. Để phục vụ nghiên cứu, ứng dụng và thử nghiệm công nghệ này một cách toàn diện, việc xây dựng và quản lý hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia đóng vai trò chiến lược. Vậy theo các định hướng chiến lược và quy định pháp lý của Việt Nam, cơ quan nhà nước nào nắm giữ vai trò đầu mối điều phối, quản lý và thúc đẩy phát triển hạ tầng AI quốc gia?

1. Hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia gồm những thành phần cơ bản nào?

Theo tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết 52-NQ/TW năm 2019 của Bộ Chính trị về chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và Quyết định 127/QĐ-TTg năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia được xác định là hạ tầng kỹ thuật công nghệ cao trọng điểm.

Hạ tầng AI quốc gia được quy hoạch thành hệ sinh thái mở, an toàn, bao gồm các cấu phần kỹ thuật và tài nguyên số thiết yếu:

• Trung tâm dữ liệu và siêu tính toán quốc gia: Cung cấp năng lực tính toán hiệu năng cao (HPC), các hệ thống GPU/NPU phục vụ huấn luyện và chạy thử nghiệm các mô hình trí tuệ nhân tạo quy mô lớn;
• Kho dữ liệu mở và dữ liệu dùng chung: Thu thập, tích hợp và chia sẻ dữ liệu số đã được chuẩn hóa, bảo mật, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu cho cả khu vực công lẫn khu vực tư;
• Nền tảng mở về AI (Open AI Platform): Cung cấp các công cụ, thuật toán, khung mẫu và mô hình ngôn ngữ lớn dùng chung;
• Môi trường thử nghiệm kiểm soát (Sandbox): Đóng vai trò là không gian thử nghiệm an toàn cho các giải pháp trí tuệ nhân tạo mới trước khi đưa ra thị trường.

(Ảnh minh họa: Trung tâm dữ liệu tính toán hiệu năng cao phục vụ phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia)

2. Cơ quan nào chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia?

Căn cứ theo quy định tại Quyết định 127/QĐ-TTg năm 2021 cùng định hướng phát triển tại Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 và Luật Khoa học và Công nghệ, cơ quan đầu mối phụ trách quản lý nhà nước về hạ tầng AI quốc gia được phân định như sau:

a) Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan chủ trì, đầu mối quốc gia

Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò là cơ quan đầu mối quản lý nhà nước, chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc điều phối, định hướng và phát triển hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo trên phạm vi toàn quốc. Cụ thể, Bộ Khoa học và Công nghệ đảm nhận các nhiệm vụ trọng tâm:

• Chủ trì xây dựng, ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành các chính sách, quy hoạch và văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia;
• Quản lý, điều phối việc kết nối, khai thác và chia sẻ các tài nguyên tính toán, trung tâm siêu máy tính thuộc hạ tầng AI quốc gia;
• Xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với các hệ thống AI, hệ thống dữ liệu huấn luyện và hạ tầng tính toán bảo đảm an toàn;
• Đầu mối theo dõi, kiểm tra, giải quyết các vướng mắc pháp lý và thúc đẩy cơ chế hợp tác công tư (PPP) để thu hút nguồn lực xã hội hóa đầu tư cho hạ tầng AI.

b) Trách nhiệm phối hợp của các Bộ, ngành và địa phương

Để đảm bảo hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia vận hành thông suốt và an toàn bảo mật, pháp luật quy định sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan:

• Bộ Thông tin và Truyền thông: Phối hợp quản lý hạ tầng viễn thông, mạng internet băng rộng, bảo đảm hạ tầng truyền dẫn kết nối tốc độ cao cho các trung tâm dữ liệu AI;
• Bộ Công an và Bộ Quốc phòng: Phối hợp thẩm định, bảo đảm an toàn thông tin mạng, an ninh dữ liệu quốc gia và phòng chống nguy cơ tấn công mạng vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo;
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố: Phối hợp quản lý và tạo điều kiện hạ tầng đất đai, điện lực cho các trung tâm tính toán AI đặt trên địa bàn địa phương.

3. Nguyên tắc quản lý, kết nối và chia sẻ hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia

Công tác quản lý và vận hành hạ tầng AI quốc gia tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi:

• Hệ sinh thái mở và liên thông: Mọi hạ tầng AI quốc gia dù do Nhà nước hay doanh nghiệp đầu tư đều phải đảm bảo khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và công cụ tính toán theo chuẩn giao tiếp chung;
• Bảo đảm an toàn dữ liệu và chủ quyền số: Việc lưu trữ, xử lý dữ liệu phục vụ huấn luyện trí tuệ nhân tạo phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và an ninh mạng;
• Cung cấp dịch vụ công phục vụ cộng đồng: Hạ tầng do Nhà nước đầu tư được ưu tiên hỗ trợ các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo nhằm phát triển các giải pháp AI 'Make in Vietnam'.

Tóm lại, Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối chủ trì quản lý nhà nước về hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia, phối hợp cùng các Bộ, ngành liên quan để đảm bảo hạ tầng phát triển hiện đại, an toàn và đồng bộ.