Việc Việt Nam chính thức áp dụng Luật Đầu tư 2020 từ ngày 01/01/2021 đã mở ra một chương mới trong việc thu hút dòng vốn FDI. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự kinh tế, pháp luật vẫn duy trì những rào cản kỹ thuật nhất định thông qua các điều kiện tiếp cận thị trường. Vậy cụ thể, nhà đầu tư nước ngoài cần đáp ứng những tiêu chuẩn nào khi muốn gia nhập thị trường Việt Nam trong bối cảnh hiện nay?

Thế nào là điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài?

Khái niệm này không còn xa lạ nhưng đã được chuẩn hóa rõ nét hơn tại khoản 10 Điều 3 Luật Đầu tư 2020. Theo đó:

Điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài là điều kiện nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng để đầu tư trong các ngành, nghề thuộc Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Một điểm tiến bộ vượt bậc là nguyên tắc "chọn bỏ": Trừ những ngành, nghề thuộc Danh mục hạn chế, nhà đầu tư nước ngoài được hưởng quyền tiếp cận thị trường bình đẳng như nhà đầu tư trong nước. Điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc cải thiện môi trường kinh doanh.

Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường: 'Rào cản' cần lưu ý

Căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật và Điều ước quốc tế, Danh mục này được chia làm hai nhóm chính:

• Ngành, nghề chưa được tiếp cận thị trường: Đây là những lĩnh vực "cấm cửa" hoàn toàn đối với dòng vốn ngoại.
• Ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện: Nhà đầu tư chỉ được phép hoạt động nếu thỏa mãn các tiêu chí cụ thể về tỷ lệ sở hữu, hình thức đầu tư hay năng lực tài chính.

Cụ thể, theo khoản 3 Điều 9 Luật Đầu tư 2020, các điều kiện này bao gồm:

• Điều kiện về tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài trong tổ chức kinh tế;
• Điều kiện về hình thức đầu tư;
• Điều kiện về phạm vi hoạt động đầu tư;
• Điều kiện về năng lực của nhà đầu tư cũng như đối tác tham gia hoạt động đầu tư;
• Các điều kiện khác theo quy định tại Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh...

Các điều kiện bổ sung theo Nghị định 31/2021/NĐ-CP

Không chỉ dừng lại ở Luật, Nghị định 31/2021/NĐ-CP (có hiệu lực từ 26/03/2021) đã chi tiết hóa các yêu cầu khác mà nhà đầu tư cần lưu ý. Tại khoản 3 Điều 15 Nghị định 31/2021/NĐ-CP, nhà đầu tư còn phải đáp ứng các điều kiện về:

• Sử dụng đất đai, lao động; các nguồn tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản;
• Sản xuất, cung ứng hàng hóa, dịch vụ công hoặc hàng hóa, dịch vụ độc quyền nhà nước;
• Sở hữu, kinh doanh nhà ở, bất động sản;
• Áp dụng các hình thức hỗ trợ, trợ cấp của Nhà nước đối với một số ngành, lĩnh vực;
• Tham gia chương trình, kế hoạch cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.

Nguyên tắc áp dụng hạn chế tiếp cận thị trường

Việc áp dụng các hạn chế này không được thực hiện tùy tiện mà phải tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt tại Điều 17 Nghị định 31/2021/NĐ-CP:

1. Tính minh bạch: Các điều kiện phải được đăng tải công khai trên Cổng thông tin quốc gia về đầu tư.
2. Đối với ngành nghề chưa cam kết: Nếu pháp luật Việt Nam không có quy định hạn chế thì nhà đầu tư nước ngoài được đối xử như nhà đầu tư trong nước. Nếu đã có quy định thì áp dụng theo pháp luật Việt Nam.
3. Đa ngành nghề: Nếu nhà đầu tư thực hiện nhiều hoạt động kinh doanh khác nhau, họ phải đáp ứng toàn bộ các điều kiện tương ứng với từng ngành nghề đó.

Lời khuyên pháp lý: Trước khi quyết định rót vốn, nhà đầu tư cần thực hiện rà soát pháp lý (Legal Due Diligence) kỹ lưỡng để xác định dự án của mình có rơi vào danh mục hạn chế hay không. Việc hiểu rõ các điều kiện tại Luật Đầu tư 2020 và Nghị định 31/2021/NĐ-CP sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ.

Trên đây là những phân tích chuyên sâu về điều kiện tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài. Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn toàn diện cho quý độc giả và các nhà đầu tư đang quan tâm đến thị trường Việt Nam.