Ngày 01/10/2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định 102/2010/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Luật Doanh nghiệp 2005. Văn bản này có hiệu lực từ ngày 15/11/2010, chính thức thay thế Nghị định 139/2007/NĐ-CP.

1. Quy định cụ thể về góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất nằm tại Điều 5 Nghị định 102/2010/NĐ-CP, quy định chi tiết về việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn vào doanh nghiệp. Theo đó, các loại tài sản trí tuệ được chấp nhận bao gồm:

• Quyền tác giả và các quyền liên quan đến quyền tác giả.
• Quyền sở hữu công nghiệp (sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu...).
• Quyền đối với giống cây trồng.

Pháp luật nhấn mạnh rằng chỉ những cá nhân, tổ chức thực sự là chủ sở hữu hợp pháp đối với các quyền này mới có quyền dùng chúng để góp vốn. Điều này giúp minh bạch hóa tài sản doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan trong quá trình định giá tài sản vô hình.

2. Nới lỏng điều kiện cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

So với quy định cũ tại Nghị định 139/2007/NĐ-CP, Nghị định 102/2010/NĐ-CP đã tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho các nhà đầu tư. Cụ thể:

• Doanh nghiệp có sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài không quá 49% vốn điều lệ: Được áp dụng điều kiện đầu tư, kinh doanh như đối với nhà đầu tư trong nước.
• Doanh nghiệp có sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trên 49% vốn điều lệ: Áp dụng điều kiện như nhà đầu tư nước ngoài.

Đặc biệt, quy định này được áp dụng xuyên suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp, thay vì chỉ giới hạn trong giai đoạn đăng ký thành lập như trước đây. Điều này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc mở rộng quy mô và lĩnh vực kinh doanh.

3. Tăng cường quyền khởi kiện của thành viên và cổ đông

Nhằm bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư nhỏ lẻ, Nghị định 102/2010/NĐ-CP quy định rất chi tiết về quyền khởi kiện trách nhiệm dân sự đối với người quản lý công ty tại Điều 19 (đối với công ty TNHH) và Điều 25 (đối với công ty cổ phần).

Thành viên hoặc cổ đông (sở hữu ít nhất 1% cổ phần phổ thông liên tục trong 6 tháng) có quyền khởi kiện Chủ tịch Hội đồng thành viên, Giám đốc hoặc Hội đồng quản trị trong các trường hợp:

• Không thực hiện đúng quyền và nhiệm vụ được giao.
• Thực hiện nhiệm vụ trái quy định pháp luật hoặc Điều lệ công ty.
• Sử dụng thông tin, bí quyết kinh doanh của công ty để tư lợi riêng.

4. Chào bán cổ phần và hạn chế chuyển nhượng

Về phương thức chào bán cổ phần, công ty cổ phần có thể thực hiện qua phương tiện thông tin đại chúng (bao gồm internet) hoặc chào bán cho các nhóm nhà đầu tư xác định. Sau khi kết thúc đợt chào bán, doanh nghiệp phải đăng ký lại vốn điều lệ theo quy định tại Nghị định 43/2010/NĐ-CP.

Bên cạnh đó, quy định về hạn chế chuyển nhượng cổ phần của cổ đông sáng lập tại khoản 5 Điều 84 Luật Doanh nghiệp 2005 cũng được làm rõ: chỉ áp dụng đối với số cổ phần đăng ký mua tại thời điểm đăng ký lần đầu và đã góp đủ trong thời hạn 90 ngày.

Việc ban hành Nghị định 102/2010/NĐ-CP không chỉ giúp tháo gỡ những vướng mắc thực tiễn từ thời Nghị định 139/2007/NĐ-CP mà còn góp phần hoàn thiện môi trường kinh doanh tại Việt Nam trong giai đoạn mới.