Trong bối cảnh các hình thức cho vay trực tuyến và tín dụng đen bủa vây với những lời mời chào "giải ngân nhanh", không ít người dân đã rơi vào cảnh nợ nần chồng chất do lãi suất quá cao, thường được gọi là lãi suất "cắt cổ". Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam hiện hành đã có những rào cản pháp lý rất rõ ràng để bảo vệ người đi vay trước các hành vi bóc lột tài chính này.

Trần lãi suất cho vay: Con số 20%/năm là giới hạn đỏ

Theo quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có quy định khác. Điều này có nghĩa là lãi suất hàng tháng tối đa chỉ được ở mức khoảng 1,67%.

Nếu các bên thỏa thuận một mức lãi suất vượt quá trần quy định nêu trên thì theo quy định pháp luật, phần lãi suất vượt quá đó không có hiệu lực. Đây là một điểm mấu chốt mà người đi vay cần nắm vững để bảo vệ mình khi xảy ra tranh chấp.

Bên cạnh đó, nếu hai bên có thỏa thuận về việc trả lãi nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn (tức là 10%/năm) tại thời điểm trả nợ.

Khi nào hành vi cho vay lãi cao trở thành tội phạm hình sự?

Không chỉ dừng lại ở việc vô hiệu thỏa thuận dân sự, hành vi cho vay với lãi suất quá cao còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự".

Căn cứ Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017), một người sẽ bị coi là phạm tội nếu thỏa mãn đồng thời hai điều kiện:

• Cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự (tức là từ 100%/năm trở lên).
• Thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Tùy vào mức độ thu lợi bất chính, người phạm tội có thể bị phạt tiền lên đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 03 năm. Điều này cho thấy thái độ kiên quyết của Nhà nước trong việc bài trừ vấn nạn tín dụng đen.

Người đi vay phải làm gì khi bị ép trả lãi suất "cắt cổ"?

Nếu bạn đang là nạn nhân của những hợp đồng vay vốn với lãi suất phi lý, bạn hoàn toàn có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

1. Yêu cầu Tòa án tuyên bố phần lãi suất vượt quá vô hiệu

Dựa trên hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, khi giải quyết tranh chấp, Tòa án sẽ xác định mức lãi suất vượt quá 20%/năm là vô hiệu. Người đi vay chỉ có nghĩa vụ trả nợ gốc và phần lãi suất trong hạn mức cho phép.

"Trường hợp hợp đồng vay tài sản có thỏa thuận về lãi suất cao hơn mức lãi suất được pháp luật quy định thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực; số tiền lãi đã trả vượt quá mức lãi suất quy định được trừ vào vốn gốc tại thời điểm trả lãi; nếu số tiền lãi đã trả vượt quá mức lãi suất quy định mà còn dư sau khi đã trừ hết vốn gốc thì người cho vay phải trả lại cho người vay số tiền dư đó."

2. Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Để quá trình khởi kiện diễn ra thuận lợi, người đi vay cần chuẩn bị đầy đủ các tài liệu sau:

• Đơn khởi kiện: Theo mẫu quy định của Tòa án.
• Chứng cứ về giao dịch vay: Hợp đồng vay tiền, giấy biên nhận, tin nhắn thỏa thuận, sao kê tài khoản ngân hàng thể hiện việc giải ngân và trả lãi.
• Giấy tờ tùy thân: Bản sao chứng thực CMND/CCCD, sổ hộ khẩu của người khởi kiện.
• Thông tin người bị kiện: Tên, địa chỉ cư trú của người cho vay.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Trong bối cảnh năm 2020, khi các ứng dụng cho vay tiền nhanh (App vay tiền) nở rộ, người dân cần đặc biệt lưu ý đọc kỹ các điều khoản về phí dịch vụ, phí tư vấn... bởi thực chất đây thường là cách để người cho vay lách luật, đẩy lãi suất thực tế lên gấp nhiều lần trần quy định.

Nếu nhận thấy dấu hiệu bị đe dọa, cưỡng đoạt tài sản từ phía người cho vay, bên cạnh việc khởi kiện dân sự, người đi vay cần chủ động trình báo cơ quan Công an để được can thiệp kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc về tinh thần và thể xác.

Tóm lại, pháp luật luôn đứng về phía lẽ phải. Việc nắm vững các quy định về Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Hình sự 2015 sẽ là vũ khí sắc bén giúp bạn thoát khỏi cái bẫy lãi suất "cắt cổ".