Di chúc không chỉ là một văn bản pháp lý mà còn là tâm nguyện cuối cùng của người đã khuất dành cho những người thân yêu. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít trường hợp các đồng thừa kế rơi vào cảnh "trắng tay" hoặc tranh chấp kéo dài chỉ vì không nắm rõ quy định về thời gian có hiệu lực của di chúc cũng như thời hiệu thừa kế.

Thời điểm "vàng" phát sinh hiệu lực của di chúc

Nhiều người lầm tưởng rằng di chúc có hiệu lực ngay khi được lập hoặc công chứng. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 1 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc chỉ chính thức có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế.

Điều 643. Hiệu lực của di chúc
1. Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế.

Vậy thời điểm mở thừa kế là khi nào? Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015 xác định rõ đó là thời điểm người có tài sản chết. Trong trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì ngày được xác định trong quyết định của Tòa án sẽ là mốc thời gian để tính hiệu lực.

Thời hiệu thừa kế: Những cột mốc không thể bỏ qua

Dù di chúc có hợp pháp đến đâu, quyền yêu cầu chia di sản cũng bị giới hạn bởi những mốc thời gian nghiêm ngặt. Nếu để quá hạn, người thừa kế có thể mất quyền khởi kiện yêu cầu phân chia tài sản.

Căn cứ theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản được quy định như sau:

• Đối với bất động sản: Thời hạn là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
• Đối với động sản: Thời hạn là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Hết thời hạn này, di sản sẽ thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Nếu không có người quản lý, tài sản sẽ thuộc về người đang chiếm hữu hoặc thuộc về Nhà nước. Ngoài ra, thời hiệu để yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác cũng chỉ kéo dài trong 10 năm.

Hết thời hiệu vẫn có thể chia di sản?

Đây là một điểm đặc biệt mà người dân cần lưu ý để bảo vệ quyền lợi của mình. Theo hướng dẫn tại Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, nếu hết thời hạn 10 năm mà các đồng thừa kế không có tranh chấp và cùng xác nhận di sản chưa chia, thì di sản đó sẽ trở thành tài sản chung của các thừa kế.

Khi đó, nếu phát sinh tranh chấp sau này, Tòa án sẽ giải quyết chia tài sản chung thay vì áp dụng thời hiệu thừa kế. Trong trường hợp có di chúc, việc phân chia tài sản chung này vẫn sẽ ưu tiên thực hiện theo ý nguyện mà người quá cố đã để lại trong bản di chúc đó.

Việc hiểu đúng và đủ về thời hiệu di chúc không chỉ giúp tránh được những mâu thuẫn gia đình không đáng có mà còn đảm bảo tài sản được phân chia đúng người, đúng pháp luật. Nếu bạn đang đứng trước một bản di chúc, hãy kiểm tra ngay các mốc thời gian để không bỏ lỡ quyền lợi chính đáng của mình.