Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, hoạt động ngoại thương của các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng sôi động. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự xã hội và bảo vệ môi trường, Chính phủ đã ban hành những quy định nghiêm ngặt về các loại hàng hóa không được phép lưu thông qua biên giới. Việc nắm vững danh mục này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các chế tài xử phạt nặng nề mà còn đảm bảo uy tín trên trường quốc tế.

Hoạt động xuất nhập khẩu tại cảng biển Việt Nam luôn được giám sát chặt chẽ (ảnh minh họa)

1. Hiểu đúng về hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa

Theo quy định tại Luật Quản lý ngoại thương 2017, xuất khẩu và nhập khẩu được định nghĩa cụ thể nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý:

• Xuất khẩu hàng hóa: Là việc đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu hải quan riêng theo quy định của pháp luật.
• Nhập khẩu hàng hóa: Là việc đưa hàng hóa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu hải quan riêng theo quy định của pháp luật.

Khi một mặt hàng nằm trong danh mục cấm, mọi hành vi đưa hàng hóa đó qua biên giới (trừ các trường hợp đặc biệt được Thủ tướng Chính phủ cho phép) đều bị coi là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

2. Căn cứ pháp lý xác định hàng hóa cấm xuất nhập khẩu

Hiện nay, quy định về hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu được thực hiện tập trung tại Nghị định 69/2018/NĐ-CP. Cụ thể, tại Điều 5 Nghị định 69/2018/NĐ-CP quy định:

"1. Hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu thực hiện theo quy định tại các văn bản pháp luật hiện hành và Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu quy định tại Phụ lục I Nghị định này."

Đáng chú ý, trong năm 2025, Chính phủ đã ban hành một loạt các Nghị định mới như Nghị định 146/2025/NĐ-CP và Nghị định 136/2025/NĐ-CP nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý chuyên ngành, giúp quy trình kiểm soát hàng hóa trở nên minh bạch và hiệu quả hơn.

Cán bộ hải quan kiểm tra hàng hóa tại kho bãi (ảnh minh họa)

3. Chi tiết danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, nhập khẩu

3.1. Hàng hóa cấm xuất khẩu

Danh mục này bao gồm các nhóm hàng hóa có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia và bảo tồn di sản, tài nguyên:

• Vũ khí, đạn dược: Các loại trang thiết bị quân sự chưa được cấp phép.
• Di vật, cổ vật: Các bảo vật quốc gia thuộc diện bảo tồn theo Luật Di sản văn hóa 2001.
• Gỗ tự nhiên: Gỗ tròn, gỗ xẻ từ rừng tự nhiên trong nước.
• Động thực vật quý hiếm: Các loài nằm trong danh mục CITES hoặc nhóm IA, IB theo quy định bảo tồn.

3.2. Hàng hóa cấm nhập khẩu

Nhóm hàng hóa này bị cấm nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường sản xuất trong nước:

• Hàng tiêu dùng đã qua sử dụng: Quần áo, giày dép, đồ điện tử, điện lạnh gia dụng cũ.
• Phương tiện vận tải: Xe có tay lái bên phải (trừ trường hợp đặc biệt), xe đã qua sử dụng quá thời hạn quy định.
• Sản phẩm văn hóa độc hại: Các ấn phẩm có nội dung đồi trụy, phản động hoặc cấm lưu hành.
• Hóa chất độc hại: Các loại hóa chất Bảng 1 theo Công ước cấm vũ khí hóa học.

4. Lời khuyên cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Để đảm bảo hoạt động kinh doanh diễn ra thuận lợi, doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:

1. Tra cứu mã HS: Luôn đối chiếu mã HS của hàng hóa với danh mục quản lý chuyên ngành của các Bộ (Bộ Công Thương, Bộ Quốc phòng, Bộ Y tế...).
2. Cập nhật văn bản mới: Các danh mục hàng hóa thường xuyên được bổ sung hoặc điều chỉnh bởi các Thông tư hướng dẫn mới.
3. Tham vấn chuyên gia: Trong trường hợp hàng hóa có tính chất phức tạp, hãy tham vấn cơ quan hải quan hoặc các đơn vị tư vấn pháp luật uy tín.

Việc tuân thủ quy định về hàng hóa cấm xuất nhập khẩu không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách để doanh nghiệp xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và an toàn.