Trong giới kinh doanh bất động sản và xe cộ, thuật ngữ "công chứng treo" không còn quá xa lạ. Nhiều người coi đây là một "giải pháp" tiện lợi để lướt sóng tài sản hoặc che giấu các giao dịch chưa đủ điều kiện. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi nhất thời đó là những lỗ hổng pháp lý chết người có thể khiến nhà đầu tư mất trắng tài sản chỉ trong chớp mắt.

Hoạt động công chứng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chữ ký và thông tin tài sản (ảnh minh họa)

Bản chất của "Công chứng treo" - Tiện lợi hay phạm luật?

Thực tế, pháp luật không hề có khái niệm "công chứng treo". Đây là cách gọi dân gian để chỉ những văn bản công chứng chưa hoàn thiện về mặt nội dung hoặc hình thức nhưng đã được công chứng viên ký, đóng dấu hoặc các bên đã ký trước một phần.

Theo quy định tại Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng. Khi đó, các bên phải thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ đã thỏa thuận. Tuy nhiên, trong "công chứng treo", quy trình này bị biến tướng nghiêm trọng.

Các kịch bản "treo" phổ biến thường gặp bao gồm:

• Thiếu chữ ký bên mua: Bên bán đã ký tên và công chứng, nhưng phần bên mua để trống. Mục đích là để người mua (thường là môi giới hoặc nhà đầu tư lướt sóng) dễ dàng điền tên người mua tiếp theo mà không phải đóng thuế hai lần.
• Thiếu thông tin tài sản: Hợp đồng được ký khi tài sản chưa đủ điều kiện giao dịch (đang thế chấp, chưa có sổ đỏ...) và chờ bổ sung thông tin sau.
• Giao dịch giả tạo: Dùng hợp đồng ủy quyền hoặc vay tiền để che giấu việc mua bán thật sự.

Tại sao "Công chứng treo" lại là hành vi bị nghiêm cấm?

Việc thực hiện công chứng khi chưa đủ các yếu tố cấu thành hợp đồng là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Luật Công chứng 2014 đã quy định rất rõ về các hành vi bị nghiêm cấm nhằm đảm bảo tính an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự.

Cụ thể, tại điểm b khoản 1 Điều 7 Luật Công chứng 2014 quy định:

"Nghiêm cấm công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng thực hiện các hành vi sau đây: ... b) Công chứng hợp đồng, giao dịch, bản dịch giả tạo;"

Việc "treo" hợp đồng chính là tạo điều kiện cho các giao dịch giả tạo, gian dối, gây mất an toàn cho hệ thống quản lý đất đai và thất thu thuế nhà nước.

Rủi ro tranh chấp tài sản luôn rình rập khi thực hiện các giao dịch công chứng không đúng quy định (ảnh minh họa)

Rủi ro "mất trắng" - Khi sự tiện lợi trở thành thảm họa

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần bên bán đã ký tên vào hợp đồng công chứng là mình đã nắm chắc phần thắng. Tuy nhiên, thực tế lại khắc nghiệt hơn nhiều. Dưới đây là những rủi ro nhãn tiền:

1. Rủi ro từ sự biến động của chủ thể

Hãy tưởng tượng, bạn đã trả tiền và giữ bản hợp đồng có chữ ký của bên bán nhưng chưa ký tên mình vào. Nếu chẳng may bên bán qua đời trước khi bạn tìm được người mua mới để hoàn tất thủ tục, bản hợp đồng đó sẽ trở nên vô giá trị. Khi đó, tài sản sẽ được chia theo thừa kế, và những người thừa kế hoàn toàn có quyền từ chối công nhận giao dịch "treo" trước đó.

2. Nguy cơ bị tẩu tán tài sản hoặc kê biên

Vì tên trên sổ đỏ vẫn là của bên bán, họ hoàn toàn có thể thực hiện các giao dịch khác hoặc tài sản có thể bị tòa án kê biên để thi hành một nghĩa vụ nợ khác của bên bán. Trong trường hợp này, người mua "treo" sẽ rơi vào cảnh tiến thoái lưỡng nan vì không có căn cứ pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi.

3. Giao dịch bị tuyên vô hiệu

Nếu có tranh chấp xảy ra, tòa án sẽ dễ dàng tuyên bố hợp đồng công chứng treo là vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật và không đáp ứng điều kiện về hình thức, nội dung. Khi đó, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, nhưng việc đòi lại tiền từ một người đã tiêu hết hoặc không còn khả năng chi trả là điều cực kỳ khó khăn.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để tránh những rủi ro đáng tiếc, người dân và nhà đầu tư cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình công chứng. Đừng vì tiết kiệm một chút thuế phí hay sự tiện lợi nhất thời mà đặt toàn bộ tài sản của mình vào vòng nguy hiểm. Mọi giao dịch mua bán cần được thực hiện công khai, minh bạch, ký kết đầy đủ các bên và thực hiện đăng ký biến động đất đai theo đúng thời hạn quy định.

Nếu bạn đang vướng vào một giao dịch công chứng treo, hãy nhanh chóng liên hệ với các tổ chức hành nghề công chứng uy tín hoặc luật sư để tìm phương án khắc phục sớm nhất, tránh để xảy ra những biến cố không thể cứu vãn.