Huân chương Hồ Chí Minh: Biểu tượng cao quý của sự cống hiến và lòng yêu nước

Trong hệ thống thi đua, khen thưởng của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Huân chương Hồ Chí Minh là một trong những phần thưởng cao quý nhất, chỉ đứng sau Huân chương Sao Vàng. Đây là danh hiệu dành riêng để tôn vinh những cá nhân, tập thể có công lao to lớn, đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc. Việc xét tặng hoặc truy tặng danh hiệu này được thực hiện theo những quy trình, tiêu chuẩn vô cùng nghiêm ngặt nhằm đảm bảo giá trị tinh thần và ý nghĩa lịch sử sâu sắc.

Để giúp quý độc giả, cán bộ, công chức và các cơ quan làm công tác thi đua - khen thưởng nắm rõ các quy định mới nhất, bài viết này sẽ phân tích chi tiết về điều kiện xét tặng, truy tặng cũng như mức tiền thưởng kèm theo danh hiệu Huân chương Hồ Chí Minh theo quy định tại Luật Thi đua, Khen thưởng 2022, Nghị định 368/2026/NĐ-CP và các văn bản pháp luật liên quan tính đến thời điểm tháng 10 năm 2026.

1. Điều kiện được tặng hoặc truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh đối với cá nhân

Căn cứ quy định tại Điều 10 Nghị định 368/2026/NĐ-CP và Điều 35 Luật Thi đua, Khen thưởng 2022, Huân chương Hồ Chí Minh được tặng hoặc truy tặng cho cá nhân chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, không phạm khuyết điểm lớn và đạt một trong các tiêu chuẩn cụ thể theo từng mốc lịch sử hoạt động cách mạng và công tác như sau:

1.1. Cá nhân tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1935 về trước

Đối với thế hệ lão thành cách mạng hoạt động từ những ngày đầu thành lập Đảng, tiêu chuẩn xét tặng yêu cầu cá nhân phải tham gia hoạt động cách mạng liên tục từ năm 1935 về trước và đã từng đảm nhiệm một trong các chức vụ lãnh đạo chủ chốt sau:

• Bí thư, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy trực thuộc trung ương;
• Phó Trưởng ban của Đảng ở trung ương;
• Thứ trưởng hoặc chức vụ tương đương trong bộ máy nhà nước;
• Được phong quân hàm Trung tướng lực lượng vũ trang nhân dân (Quân đội nhân dân hoặc Công an nhân dân).

1.2. Cá nhân tham gia hoạt động cách mạng trước năm 1945

Đối với các đồng chí hoạt động trong giai đoạn chuẩn bị Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, tiêu chuẩn yêu cầu cá nhân tham gia hoạt động cách mạng liên tục trước ngày 01 tháng 01 năm 1945 và đã đảm nhiệm một trong các chức vụ, quân hàm:

• Trưởng ban của Đảng ở trung ương;
• Xứ ủy viên, Khu ủy viên;
• Bộ trưởng hoặc chức vụ tương đương;
• Được phong quân hàm Thượng tướng lực lượng vũ trang nhân dân.

1.3. Cá nhân tham gia liên tục trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ

Đây là nhóm cán bộ có quá trình cống hiến bền bỉ qua cả hai thời kỳ gian khổ của đất nước. Để được xét tặng Huân chương Hồ Chí Minh, cá nhân phải có quá trình tham gia liên tục trong cả 02 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ, đồng thời đã đảm nhiệm một trong các chức vụ lãnh đạo cấp cao sau đây trong ít nhất 01 nhiệm kỳ (từ 03 đến 05 năm) hoặc được phong quân hàm tương ứng:

• Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng;
• Phó Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ;
• Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc chức vụ tương đương;
• Được phong quân hàm Đại tướng lực lượng vũ trang nhân dân.

1.4. Cá nhân công tác trong kháng chiến chống Mỹ hoặc thời kỳ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc

Đối với thế hệ cán bộ công tác trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước hoặc trong thời kỳ hòa bình, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, tiêu chuẩn được phân định rõ ràng theo thời gian giữ chức vụ:

• Đảm nhiệm trong 01 nhiệm kỳ (từ 03 đến 05 năm) một trong các chức vụ lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước: Tổng Bí thư; Chủ tịch nước; Thủ tướng Chính phủ; Chủ tịch Quốc hội; Thường trực Ban Bí thư.
• Đảm nhiệm liên tục trong 02 nhiệm kỳ (từ 08 đến 10 năm) một trong các chức vụ lãnh đạo cấp cao: Ủy viên Bộ Chính trị; Ủy viên Ban Bí thư; Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương; Trưởng ban đảng ở Trung ương; Chánh Văn phòng Trung ương Đảng; Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Phó Chủ tịch nước; Phó Thủ tướng Chính phủ; Phó Chủ tịch Quốc hội hoặc chức vụ tương đương.
• Được phong quân hàm Đại tướng lực lượng vũ trang nhân dân từ 10 năm trở lên.

2. Mức tiền thưởng danh hiệu Huân chương Hồ Chí Minh mới nhất năm 2026

Bên cạnh giá trị tinh thần vô giá, cá nhân và tập thể được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh còn được nhận một khoản tiền thưởng đi kèm theo quy định của pháp luật. Mức tiền thưởng này được tính dựa trên mức lương cơ sở đang có hiệu lực tại thời điểm ban hành quyết định khen thưởng.

Căn cứ Điều 54 Nghị định 368/2026/NĐ-CP, mức tiền thưởng cụ thể được quy định như sau:

• Đối với cá nhân: Được tặng hoặc truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh kèm theo mức tiền thưởng bằng 30,5 lần mức lương cơ sở.
• Đối với tập thể: Được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh kèm theo mức tiền thưởng gấp hai lần mức tiền thưởng đối với cá nhân, tương đương 61,0 lần mức lương cơ sở.

Theo quy định tại Nghị định 161/2026/NĐ-CP, mức lương cơ sở áp dụng từ ngày 01/7/2026 là 2.530.000 đồng/tháng. Do đó, mức tiền thưởng cụ thể bằng tiền mặt đối với danh hiệu Huân chương Hồ Chí Minh trong năm 2026 được tính toán như sau:

3. Huân chương Hồ Chí Minh có được truy tặng không? Quy trình thủ tục thế nào?

Pháp luật Việt Nam luôn ghi nhận và tri ân sâu sắc công lao của những người đi trước. Do đó, Huân chương Hồ Chí Minh hoàn toàn được truy tặng cho những cá nhân đã qua đời nhưng khi còn sống đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chuẩn quy định tại Điều 10 Nghị định 368/2026/NĐ-CP.

Quy trình, thủ tục xét tặng hoặc truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh được thực hiện cực kỳ chặt chẽ theo quy định tại Điều 35 Nghị định 368/2026/NĐ-CP và hướng dẫn tại Thông tư 25/2026/TT-BNV:

• Thẩm quyền quyết định: Chủ tịch nước là người ra quyết định tặng hoặc truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh trên cơ sở đề nghị của Thủ tướng Chính phủ.
• Cơ quan thẩm định: Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm tiếp nhận, thẩm định hồ sơ từ các bộ, ban, ngành, địa phương, sau đó trình Thủ tướng Chính phủ xem xét.
• Ý kiến chỉ đạo: Việc xét tặng hoặc truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh (hình thức khen thưởng cấp Nhà nước bậc cao) phải được thực hiện theo đúng thông báo ý kiến của Bộ Chính trị.
• Thành phần hồ sơ bắt buộc:
  • Tờ trình đề nghị khen thưởng của Bộ, ban, ngành, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;
  • Báo cáo thành tích của cá nhân (hoặc báo cáo tóm tắt quá trình cống hiến đối với trường hợp truy tặng) có xác nhận của cấp trình khen thưởng;
  • Biên bản họp xét khen thưởng của Hội đồng Thi đua - Khen thưởng cấp trình khen thưởng;
  • Các văn bản, tài liệu minh chứng liên quan đến quá trình giữ chức vụ hoặc phong quân hàm (nếu có).

Việc nắm vững các quy định về tiêu chuẩn và mức thưởng Huân chương Hồ Chí Minh không chỉ giúp các cơ quan, đơn vị thực hiện đúng chính sách của Đảng và Nhà nước mà còn thể hiện sự trang trọng, tôn kính đối với những đóng góp to lớn của các thế hệ đi trước cho nền độc lập, tự do và sự phát triển thịnh vượng của Tổ quốc.

Để tra cứu toàn văn các quy định liên quan, quý độc giả có thể truy cập trực tiếp Nghị định 368/2026/NĐ-CP và Nghị định 161/2026/NĐ-CP trên hệ thống cơ sở dữ liệu của Hệ thống Pháp luật Việt Nam.