Ngày 24/03/2020, Chính phủ đã ban hành Nghị định 35/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Cạnh tranh 2018. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, tháo gỡ những nút thắt trong việc xác định thị trường liên quan – bước đi tiên quyết để đánh giá sức mạnh thị trường và các hành vi hạn chế cạnh tranh.

Thế nào là hàng hóa, dịch vụ có thể thay thế cho nhau?

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 35/2020/NĐ-CP, việc xác định thị trường sản phẩm liên quan dựa trên khả năng thay thế của hàng hóa, dịch vụ về đặc tính, mục đích sử dụng và giá cả. Cụ thể:

1. Thay thế về đặc tính

Hàng hóa, dịch vụ được coi là có thể thay thế cho nhau về đặc tính nếu có sự tương đồng đáng kể về các yếu tố kỹ thuật và cảm quan. Pháp luật liệt kê các tiêu chí cụ thể bao gồm:

• Đặc điểm và thành phần: Cấu tạo vật lý, hóa học hoặc các nguyên liệu cấu thành sản phẩm.
• Tính năng kỹ thuật: Khả năng vận hành, công suất hoặc các thông số kỹ thuật định lượng được.
• Tác dụng phụ và khả năng hấp thu: Ảnh hưởng của sản phẩm đối với người tiêu dùng trong quá trình sử dụng thực tế.
• Tính chất riêng biệt khác: Các yếu tố đặc thù giúp phân biệt sản phẩm này với sản phẩm khác trên thị trường.

2. Thay thế về mục đích sử dụng

Đây là tiêu chí mang tính thực tiễn cao. Nếu hai loại hàng hóa khác nhau về thành phần nhưng lại phục vụ cùng một nhu cầu cốt lõi của người tiêu dùng (ví dụ: các loại nước giải khát khác nhau cùng giải tỏa cơn khát), chúng có thể được xem xét nằm trong cùng một thị trường sản phẩm liên quan.

3. Thay thế về giá cả

Một điểm mới đáng chú ý là tiêu chí định lượng về giá. Hàng hóa, dịch vụ được coi là có thể thay thế cho nhau về giá cả khi giá của chúng chênh lệch nhau không quá 5% trong điều kiện giao dịch tương tự. Đây là công cụ giúp cơ quan quản lý cạnh tranh có căn cứ xác thực để khoanh vùng đối thủ cạnh tranh trực tiếp của doanh nghiệp.

Các yếu tố bổ trợ trong xác định thị trường

Trong trường hợp các tiêu chí về đặc tính, mục đích và giá cả chưa đủ để đưa ra kết luận cuối cùng, Nghị định 35/2020/NĐ-CP cho phép xem xét thêm các yếu tố như:

• Thời gian sử dụng: Sản phẩm ngắn hạn hay bền vững.
• Tập quán tiêu dùng: Thói quen mua sắm của người dân tại từng khu vực địa lý cụ thể.
• Khả năng cung ứng thay thế: Khả năng các doanh nghiệp khác có thể chuyển đổi sang sản xuất loại hàng hóa đó trong thời gian ngắn mà không tốn kém chi phí quá lớn.

"Thị trường liên quan là thị trường của những hàng hóa, dịch vụ có thể thay thế cho nhau về đặc tính, mục đích sử dụng và giá cả trong một khu vực địa lý nhất định có các điều kiện cạnh tranh tương tự và có sự khác biệt đáng kể với các khu vực lân cận."

Việc ban hành Nghị định này vào thời điểm tháng 3/2020 là bước chuẩn bị quan trọng trước khi văn bản chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/05/2020. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại danh mục sản phẩm và vị thế của mình trên thị trường để đảm bảo tuân thủ đúng các quy định mới về tập trung kinh tế và hạn chế cạnh tranh.

Tình Nguyễn