Môi trường kinh doanh lành mạnh và bình đẳng luôn là mục tiêu hàng đầu mà pháp luật cạnh tranh hướng tới. Nhằm siết chặt kỷ cương, nâng cao tính răn đe đối với các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, Chính phủ đã ban hành Nghị định 102/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 75/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh. Quy định mới này chính thức có hiệu lực từ ngày 20/05/2026, mang đến nhiều thay đổi mang tính bước ngoặt mà mọi doanh nghiệp tại Việt Nam bắt buộc phải nắm rõ để tránh những rủi ro pháp lý nghiêm trọng.

1. Doanh nghiệp không thông báo tập trung kinh tế bị phạt đến 2 tỷ đồng

Tập trung kinh tế (bao gồm các hoạt động sáp nhập, hợp nhất, mua lại, liên doanh) là một chiến lược phổ biến để doanh nghiệp mở rộng quy mô. Tuy nhiên, để kiểm soát nguy cơ độc quyền, Luật Cạnh tranh 2018 bắt buộc doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ thông báo khi đạt ngưỡng quy định.

Theo quy định mới được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 5 Nghị định 102/2026/NĐ-CP, hành vi không thông báo tập trung kinh tế theo quy định tại Điều 33 Luật Cạnh tranh 2018 sẽ bị phạt tiền theo các khung cố định cực kỳ nghiêm khắc, thay vì tính theo tỷ lệ phần trăm doanh thu như trước đây:

• Phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 01 tỷ đồng: Áp dụng đối với doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế đáp ứng đồng thời hai điều kiện:
  • Có tổng tài sản, tổng doanh thu bán ra hoặc tổng doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam đạt dưới 3.000 tỷ đồng trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện tập trung kinh tế.
  • Mức phạt không vượt quá 05% tổng doanh thu của doanh nghiệp vi phạm trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm.
• Phạt tiền từ 01 tỷ đồng đến 02 tỷ đồng: Áp dụng đối với doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế đáp ứng đồng thời hai điều kiện:
  • Có tổng tài sản, tổng doanh thu bán ra hoặc tổng doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam đạt từ 3.000 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện tập trung kinh tế.
  • Mức phạt không vượt quá 05% tổng doanh thu của doanh nghiệp vi phạm trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm.

Sự thay đổi này khắc phục triệt để bất cập của quy định cũ tại Điều 14 Nghị định 75/2019/NĐ-CP. Trước đây, việc áp dụng chung mức phạt từ 01% đến 05% tổng doanh thu trên thị trường liên quan gây ra nhiều khó khăn trong việc xác định chính xác doanh thu thị trường liên quan của từng doanh nghiệp, dẫn đến việc kéo dài thời gian xử lý vụ việc.

2. Tăng mức phạt tối đa khi thực hiện tập trung kinh tế trong trường hợp bị cấm

Tập trung kinh tế bị cấm là những hành vi gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường Việt Nam. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất trong nhóm quy định về kiểm soát tập trung kinh tế.

Nhằm ngăn chặn các thương vụ thâu tóm mang tính độc quyền, khoản 3 Điều 6 Nghị định 102/2026/NĐ-CP đã nâng mức phạt tiền tối đa đối với hành vi này:

Doanh nghiệp thực hiện tập trung kinh tế thuộc trường hợp bị cấm sẽ bị phạt tiền từ 01% đến 05% tổng doanh thu trên thị trường liên quan của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm.

So với quy định cũ tại khoản 2 Điều 15 Nghị định 75/2019/NĐ-CP (chỉ phạt tiền từ 01% đến 03% tổng doanh thu), mức phạt tối đa mới đã tăng lên đáng kể. Đối với các tập đoàn lớn, việc tăng thêm 2% doanh thu phạt có thể tương đương với hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng, tạo ra rào cản pháp lý đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi cố tình vi phạm.

3. Tăng mức phạt tiền khi cung cấp không đầy đủ thông tin, tài liệu theo yêu cầu

Trong quá trình điều tra các vụ việc cạnh tranh, sự hợp tác của các bên liên quan đóng vai trò quyết định. Hành vi trì hoãn, cung cấp nhỏ giọt hoặc không đầy đủ tài liệu sẽ làm cản trở hoạt động của cơ quan quản lý.

Để khắc phục tình trạng này, khoản 1 Điều 9 Nghị định 102/2026/NĐ-CP quy định tăng mạnh mức phạt đối với hành vi không thực hiện việc cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu theo yêu cầu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh, hoặc Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh:

• Mức phạt mới: Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.
• Mức phạt cũ: Chỉ từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng (theo khoản 2 Điều 22 Nghị định 75/2019/NĐ-CP).

Đối tượng áp dụng mức phạt này bao gồm: Bên bị điều tra; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; các bên tham gia tập trung kinh tế; và các bên nộp hồ sơ đề nghị hưởng miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm.

4. Bổ sung mức phạt tiền khi vi phạm về cung cấp thông tin, tài liệu

Không chỉ phạt hành vi "thiếu hợp tác", quy định mới còn bổ sung chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi cố tình gian dối, làm sai lệch hồ sơ vụ việc. Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 102/2026/NĐ-CP (sửa đổi khoản 3 Điều 22 Nghị định 75/2019/NĐ-CP), phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 50 triệu đồng đối với các hành vi:

• Cung cấp thông tin, tài liệu không trung thực, gian dối hoặc làm sai lệch thông tin, tài liệu trong quá trình điều tra, giải quyết vụ việc cạnh tranh.
• Cưỡng ép người khác cung cấp thông tin, tài liệu không trung thực hoặc làm sai lệch tài liệu.
• Che giấu, tiêu hủy các thông tin, tài liệu, chứng cứ liên quan đến vụ việc cạnh tranh đang bị điều tra.

Quy định này là lời cảnh báo đanh thép gửi tới các doanh nghiệp có ý định "đi đường vòng" hoặc bóp méo sự thật nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý trước cơ quan tài phán cạnh tranh.

5. Bổ sung quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử

Trong kỷ nguyên số, các giao dịch thương mại và hành vi cạnh tranh ngày càng dịch chuyển mạnh mẽ lên không gian mạng. Do đó, việc số hóa quy trình xử phạt là yêu cầu tất yếu.

Điểm sáng nổi bật của quy định mới là việc bổ sung Điều 17 Nghị định 102/2026/NĐ-CP, đặt nền móng pháp lý vững chắc cho việc xử lý vi phạm trên môi trường điện tử:

Việc xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử; gửi, nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 118/2021/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 68/2025/NĐ-CP và Nghị định số 190/2025/NĐ-CP.

Quy định này giúp tối ưu hóa thời gian, giảm thiểu chi phí hành chính cho cả cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo tính minh bạch, nhanh chóng trong công tác thực thi pháp luật.

6. Làm rõ hình thức nộp tiền phạt vi phạm hành chính

Để tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người nộp phạt, Điều 15 Nghị định 102/2026/NĐ-CP (sửa đổi Điều 32 Nghị định 75/2019/NĐ-CP) đã đa dạng hóa và làm rõ các phương thức nộp tiền phạt:

• Nộp tiền mặt trực tiếp: Tại Kho bạc Nhà nước hoặc tại ngân hàng thương mại nơi Kho bạc Nhà nước mở tài khoản (thông tin chi tiết được ghi rõ trong quyết định xử phạt).
• Nộp tiền bằng hình thức chuyển khoản: Chuyển khoản trực tiếp vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước thông qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc các dịch vụ thanh toán điện tử của ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán.

Sự rõ ràng này loại bỏ hoàn toàn những lúng túng trước đây của doanh nghiệp khi phải thực hiện nghĩa vụ tài chính, thúc đẩy việc thi hành quyết định xử phạt được diễn ra nhanh chóng và đúng hạn.

Lời khuyên thiết thực cho doanh nghiệp từ chuyên gia pháp lý

Với việc áp dụng các chế tài xử phạt mới từ ngày 20/05/2026, các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng và vận hành hệ thống kiểm soát tuân thủ nội bộ về cạnh tranh. Trước khi tiến hành bất kỳ thương vụ M&A hay thỏa thuận hợp tác quy mô lớn nào, việc tham vấn ý kiến từ các chuyên gia pháp lý hoặc thực hiện thủ tục tham vấn trước với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là bước đi khôn ngoan để bảo vệ doanh nghiệp trước những rủi ro phạt tiền lên tới hàng tỷ đồng.