Vào những ngày cuối năm 2019, một trong những thông tin nhận được sự quan tâm đặc biệt của đội ngũ cán bộ, công chức và cử tri cả nước chính là việc Quốc hội thông qua Luật Tổ chức chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi 2019. Với hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2020, văn bản này không chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Trụ sở cơ quan chính quyền địa phương sẽ có những thay đổi về cơ cấu nhân sự từ giữa năm 2020 (ảnh minh họa)

Tăng thêm Phó Chủ tịch UBND xã: Lời giải cho bài toán áp lực công việc

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất, tác động trực tiếp đến công tác điều hành tại cơ sở là quy định về số lượng Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã. Theo quy định cũ, các xã loại II vốn chỉ có 01 Phó Chủ tịch, gây ra không ít áp lực trong việc quán xuyến địa bàn và triển khai các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, căn cứ theo khoản 12 Điều 2 Luật Tổ chức chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi 2019, quy định về cơ cấu tổ chức của UBND xã tại Điều 34 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 đã được sửa đổi như sau:

"Ủy ban nhân dân xã gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên phụ trách quân sự, Ủy viên phụ trách công an. Ủy ban nhân dân xã loại I, loại II có không quá hai Phó Chủ tịch; xã loại III có một Phó Chủ tịch."

Như vậy, kể từ ngày 01/07/2020, hàng loạt xã loại II trên cả nước sẽ chính thức được tăng thêm 01 Phó Chủ tịch. Việc bổ sung này được kỳ vọng sẽ giúp phân công nhiệm vụ chuyên sâu hơn, đảm bảo sự sâu sát trong quản lý nhà nước tại địa phương, đặc biệt là ở những địa bàn đang trong quá trình đô thị hóa nhanh hoặc có quy mô dân số lớn.

Tinh gọn đội ngũ đại biểu Hội đồng nhân dân: Hướng tới chất lượng thay vì số lượng

Song song với việc tăng cường nhân lực cho khối hành chính, Luật mới cũng thực hiện một cuộc "cách mạng" về tinh giản số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp cho nhiệm kỳ 2021 - 2026. Đây là minh chứng rõ nét cho chủ trương tinh gọn bộ máy, giảm bớt tính hình thức và nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử.

Các cuộc họp Hội đồng nhân dân trong nhiệm kỳ tới sẽ có sự điều chỉnh về số lượng đại biểu (ảnh minh họa)

Cụ thể, số lượng đại biểu HĐND tại các thành phố lớn và các tỉnh sẽ giảm đáng kể:

• Tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh: Số lượng đại biểu được bầu tối đa chỉ còn 95 người, giảm 10 đại biểu so với con số 105 hiện nay.
• Tại cấp tỉnh: Các tỉnh miền núi, vùng cao có dân số từ 500.000 người trở xuống được bầu 50 đại biểu; nếu trên 500.000 dân thì cứ thêm 50.000 dân được bầu thêm 01 đại biểu nhưng tổng số không quá 75 đại biểu (giảm 10 so với mức tối đa 85 hiện nay).
• Tại cấp huyện: Số lượng đại biểu tối đa cũng giảm từ 40 xuống còn 35 đại biểu đối với các huyện thông thường.

Việc giảm số lượng đại biểu không đồng nghĩa với việc giảm vai trò của HĐND. Ngược lại, theo khoản 2 Điều 2 của Luật này, Thường trực HĐND cấp tỉnh còn được tăng cường thêm nhân lực chuyên trách nếu Chủ tịch HĐND hoạt động không chuyên trách, nhằm đảm bảo tính liên tục và chuyên nghiệp trong giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.

Lời khuyên pháp lý cho giai đoạn chuyển tiếp

Dù Luật có hiệu lực từ 01/07/2020, nhưng các địa phương cần chủ động rà soát, phân loại đơn vị hành chính để chuẩn bị phương án nhân sự phù hợp. Đối với các xã loại II, việc chuẩn bị nguồn cán bộ để bầu bổ sung Phó Chủ tịch cần được thực hiện chặt chẽ, đúng quy trình. Đối với cử tri, việc nắm bắt lộ trình giảm số lượng đại biểu HĐND sẽ giúp việc lựa chọn những đại diện thực sự tiêu biểu, có năng lực trong kỳ bầu cử nhiệm kỳ 2021 - 2026 trở nên chính xác hơn.

Sự thay đổi này không chỉ là con số, mà là nỗ lực của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng một chính quyền địa phương tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thực sự là của dân, do dân và vì dân trong giai đoạn mới.