Trong những tình huống khẩn cấp như thiên tai, dịch bệnh hay yêu cầu cấp bách về quốc phòng, an ninh, Nhà nước có quyền tạm thời lấy đất của người dân để phục vụ lợi ích chung. Đây chính là khái niệm "trưng dụng đất". Tuy nhiên, việc này không phải là thu hồi vĩnh viễn mà chỉ mang tính chất tạm thời. Vậy cụ thể quy định này theo Luật Đất đai 2024 như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu ngay sau đây.

1. Trưng dụng đất là gì?

Mặc dù các văn bản luật không đưa ra một định nghĩa mang tính từ điển, nhưng dựa trên tinh thần của Luật Đất đai 2024, chúng ta có thể hiểu trưng dụng đất là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền tạm thời sử dụng quyền sử dụng đất của cá nhân, tổ chức trong một khoảng thời gian nhất định để giải quyết các nhiệm vụ đặc biệt.

Khác với thu hồi đất (lấy lại quyền sử dụng đất vĩnh viễn hoặc lâu dài), trưng dụng đất chỉ là sự chuyển giao quyền sử dụng tạm thời. Sau khi hoàn thành mục đích hoặc hết thời hạn, Nhà nước có trách nhiệm hoàn trả lại đất cho người sử dụng ban đầu.

2. 4 trường hợp Nhà nước được quyền trưng dụng đất

Theo quy định tại khoản 1 Điều 90 Luật Đất đai 2024, Nhà nước chỉ thực hiện trưng dụng đất trong những trường hợp thật sự cần thiết sau:

• Thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.
• Trong tình trạng chiến tranh.
• Trong tình trạng khẩn cấp.
• Phòng, chống thiên tai.

Quyết định trưng dụng phải được lập thành văn bản. Tuy nhiên, trong trường hợp cực kỳ cấp bách không thể ra văn bản ngay, người có thẩm quyền được phép quyết định bằng lời nói và có hiệu lực ngay lập tức, nhưng phải xác nhận bằng văn bản trong vòng 48 giờ sau đó.

3. Ai có thẩm quyền ra lệnh trưng dụng đất?

Không phải bất kỳ cán bộ nào cũng có quyền yêu cầu trưng dụng đất của dân. Khoản 3 Điều 90 Luật Đất đai 2024 quy định danh sách các chức danh có thẩm quyền bao gồm:

• Bộ trưởng các Bộ: Quốc phòng, Công an, Giao thông vận tải, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Y tế, Công Thương, Tài nguyên và Môi trường.
• Chủ tịch UBND cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp huyện.

Lưu ý quan trọng: Những người này tuyệt đối không được phân cấp hay ủy quyền thẩm quyền này cho người khác để tránh việc lạm quyền.

4. Thời hạn trưng dụng và quyền lợi bồi thường của người dân

Thời hạn trưng dụng đất thông thường không quá 30 ngày. Trong tình trạng chiến tranh hoặc khẩn cấp, thời hạn này có thể kéo dài hơn nhưng không quá 30 ngày kể từ ngày bãi bỏ tình trạng đó. Nếu mục đích trưng dụng chưa hoàn thành, Nhà nước có thể gia hạn thêm một lần nhưng cũng không quá 30 ngày.

Quyền lợi bồi thường thiệt hại

Đây là nội dung mà người dân quan tâm nhất. Theo khoản 7 Điều 90 Luật Đất đai 2024, người có đất trưng dụng sẽ được bồi thường trong các trường hợp:

"- Đất trưng dụng bị hủy hoại: Bồi thường bằng tiền theo giá thị trường tại thời điểm thanh toán.
- Thiệt hại về thu nhập: Mức bồi thường căn cứ vào thu nhập thực tế bị mất đi trong thời gian trưng dụng."

Tiền bồi thường sẽ được ngân sách Nhà nước chi trả một lần trực tiếp cho người dân trong vòng 30 ngày kể từ ngày hoàn trả đất.

5. Trình tự thực hiện theo quy định mới

Quy trình này được hướng dẫn chi tiết tại Điều 29 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, bao gồm hai giai đoạn chính là ban hành quyết định trưng dụng và thực hiện hoàn trả đất sau khi hết thời hạn. Người dân có nghĩa vụ chấp hành quyết định, nhưng đồng thời cũng có quyền yêu cầu Nhà nước thực hiện đúng các cam kết về thời hạn và bồi thường thiệt hại.

Việc nắm rõ các quy định về trưng dụng đất không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn thể hiện trách nhiệm công dân trong những tình huống quốc gia cần sự đồng lòng, chia sẻ.