Chính sách ưu đãi người có công với cách mạng luôn là một trong những trụ cột chính sách nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước ta. Nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và bảo đảm quyền lợi chính đáng cho những người đã cống hiến một phần xương máu cho Tổ quốc, quy định mới liên quan đến điều kiện xem xét công nhận liệt sĩ đối với thương binh khi từ trần đã có sự thay đổi mang tính bước ngoặt.

Cụ thể, căn cứ điểm i khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 02/2020/UBTVQH14 (được sửa đổi, bổ sung bởi Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16), các trường hợp thương binh nặng khi qua đời sẽ được nới lỏng điều kiện xét duyệt công nhận liệt sĩ.

Điểm mới nổi bật trong quy định công nhận liệt sĩ đối với thương binh từ trần

Trích dẫn quy định được sửa đổi tại văn bản pháp luật:

"Thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 23 có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát hoặc có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết."

Theo phân tích pháp lý, từ ngày 01/01/2027, điều kiện xem xét công nhận liệt sĩ đối với thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh đã được phân định rất rõ ràng thành 2 nhóm đối tượng riêng biệt dựa trên tỷ lệ tổn thương cơ thể:

• Thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%: Bắt buộc phải có điều kiện "chết do vết thương tái phát". Quy định này đòi hỏi cơ quan chuyên môn phải xác minh nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tử vong có liên quan đến thương tật chiến tranh.
• Thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên: Chỉ cần yếu tố "chết" (từ trần). Điều này có nghĩa là pháp luật đã bãi bỏ yêu cầu "vết thương tái phát là nguyên nhân chính gây tử vong" đối với nhóm thương binh đặc biệt nặng này.

Sự điều chỉnh này mang ý nghĩa vô cùng to lớn. Đối với thương binh nặng có mức độ tổn thương từ 81% trở lên, những tổn hại về sức khỏe qua thời gian dai dẳng đã bào mòn thể trạng của họ. Việc loại bỏ gánh nặng chứng minh nguyên nhân tử vong do vết thương tái phát giúp giảm bớt rào cản thủ tục hành chính phức tạp cho thân nhân khi lập hồ sơ.

Sự khác biệt rõ rệt so với quy định pháp luật trước đây

Để thấy rõ tính nhân văn của quy định mới, chúng ta cần đối chiếu với các điều khoản pháp lý hiện hành. Trước đây, theo khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 02/2020/UBTVQH14, tất cả thương binh có tỷ lệ tổn thương từ 61% trở lên muốn được xem xét công nhận là liệt sĩ khi qua đời đều phải thỏa mãn điều kiện vô cùng khắt khe:

1. Vết thương cũ tái phát phải là nguyên nhân chính trực tiếp dẫn đến tử vong;
2. Phải có hồ sơ bệnh án điều trị tại cơ sở y tế hợp pháp chứng minh tình trạng vết thương tái phát;
3. Phải có biên bản kiểm thảo tử vong ghi nhận rõ nguyên nhân tử vong do vết thương cũ.

Trong thực tế triển khai, không ít trường hợp thương binh tỷ lệ 81% trở lên khi cao tuổi qua đời vì các biến chứng phức tạp hoặc suy kiệt toàn thân, nhưng do thiếu bệnh án điều trị ghi nhận rõ từ ngữ "vết thương tái phát" nên gia đình gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí không thể hoàn thiện hồ sơ để truy tặng danh hiệu liệt sĩ. Quy định mới áp dụng từ năm 2027 sẽ giải quyết triệt để vướng mắc thực tiễn này.

Thương binh từ 81% trở lên khi từ trần có "đương nhiên" được công nhận liệt sĩ?

Một câu hỏi được rất nhiều người dân và thân nhân thương binh quan tâm: Liệu từ ngày 01/01/2027, mọi thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên khi qua đời đều tự động được công nhận là liệt sĩ?

Các chuyên gia pháp lý lưu ý rằng: Đây là trường hợp thuộc diện "được cơ quan có thẩm quyền xem xét công nhận", hoàn toàn không có nghĩa là "đương nhiên công nhận" tự động.

Để được truy tặng Bằng "Tổ quốc ghi công" và công nhận danh hiệu liệt sĩ, gia đình và cơ quan quản lý vẫn phải thực hiện quy trình lập, thẩm định và duyệt hồ sơ theo đúng quy định. Cụ thể:

• Về đối tượng áp dụng: Quy định áp dụng cho thương binh và người hưởng chính sách như thương binh quy định tại khoản 1 Điều 23 và khoản 2 Điều 23 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14.
• Về điều kiện chấp hành pháp luật: Trường hợp thương binh trong thời gian sống hoặc tại thời điểm từ trần vi phạm pháp luật nghiêm trọng (như bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tước danh hiệu...) có thể không thuộc diện xem xét theo quy định chung của pháp luật người có công.
• Về trình tự, thủ tục: Thân nhân cần phối hợp với UBND cấp xã/phường và ngành Lao động - Thương binh và Xã hội (hoặc cơ quan quân đội, công an quản lý) để hoàn thiện hồ sơ báo tử và xin cấp Bằng Tổ quốc ghi công theo quy định tại Nghị định 131/2021/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Tóm lại, chính sách mới thể hiện sự quan tâm đặc biệt và tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với những thương binh nặng đã cống hiến phần lớn sức khỏe cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Thân nhân của các thương binh thuộc đối tượng này cần chủ động nắm bắt thông tin pháp lý để thực hiện đầy đủ quyền lợi cho người có công khi thời điểm áp dụng chính thức bắt đầu.